(0)

Tổng quan về khoa học viễn tưởng (Science Fiction/Sci Fi)

Khoa học viễn tưởng, khoa huyễn, Sci Fi, SF,... 1 dòng truyện mà vô vàn cái tên, và chắc bạn nào cũng đã một lần nghe đến nó rồi đó nhỉ? Nhưng mà bạn đã thực sự hiểu về dòng văn rất đặc biệt này? Cùng bọn mình tìm hiểu nhé :D.

"Người ta nói rằng khoa học viễn tưởng và kì ảo là hai phạm trù khác hẳn nhau: khoa học viễn tưởng là điều chưa thể biến thành có thể; kì ảo là điều vô lí biến thành có lí."

— Rod Serling, The Twilight Zone

LƯU Ý: Bookism bọn mình đã cập nhật một bài viết mới hơn về định nghĩa của khoa học viễn tưởng. Mọi người có thể bấm vào link để tham khảo.

Trong làng văn học, "Science Fiction" (thường viết tắt là "Sci Fi"), tức khoa học viễn tưởng hoặc khoa huyễnlà một thể loại con của dòng văn "Speculative fiction" (tạm dịch: giả tưởng tự biện). Đây là một dòng văn bào trùm rất nhiều tác phẩm, có từ "Steam Punk" (bối cảnh công nghệ là trang thiết bị chạy hơi nước thế kỉ XIX) cho đến "Cyber Punk" (truyện có yếu tố công nghệ cao và tập trung vào tầng lớp dưới đáy xã hội), dan díu cả với "Space Opera" (bối cảnh các cuộc phiêu lưu ngoài vũ trụ) nữa chứ.

Như thế này, nhưng mà laze bùm chéo loạn xị ngậu.

Khi viết khoa học viễn tưởng, tác giả sẽ thường tự hỏi một câu: "Nếu như...":

...du hành được đến các vì sao?

...người ngoài hành tinh đến Trái Đất?

...thế giới là một xã hội lí tưởng ("utopia") hoặc xã hội mạt vận ("dystopia")?

...chúng ta có siêu năng lực.

...Phát-xít thắng thế chiến thứ II.

...ta có thể nhảy sang chiều không gian khác.

Nếu cầm 1 quyển truyện mà bạn không biết nó có phải khoa học viễn tưởng không thì hãy thử tìm đặc điểm này: truyện lấy bối cảnh nào thì công nghệ trong truyện sẽ nằm ở một thời đại hoàn toàn khác. Ví dụ như "Hai Vạn Dặm Dưới Đáy Biển": Khi cuốn truyện ra đời, tàu ngầm mới chỉ là một khái niệm, thế nên "Hai Vạn Dặm Dưới Đáy Biển" thuộc vào thể loại khoa học viễn tưởng.

Tuy nhiên, khoa học viễn tưởng không nhất thiết phải là yếu tố chủ chốt. Đôi khi, các công nghệ mới mẻ truyện đưa ra chỉ nhằm để xây dựng phông nền, còn cốt truyện chính lại là một câu truyện triết lí chỉ trích các phương tiện truyền thông.

Chính hắn và đồng bọn.

Khoa học viễn tưởng thường được chia ra làm 2 dòng chính: "nặng" và "nhẹ". Có những quyển đọc lại mấy chục lần vẫn chẳng hiểu nó "nặng" hay "nhẹ," nhưng thường thì ta có thể phân biệt được chúng nó như sau: 

Khoa học viễn tưởng "nặng" lấy nền tảng là các thuyết khoa học đã có sẵn hoặc đưa ra các thuyết chưa có thực nhưng rất lô-gíc, chặt chẽ. Khoa học viễn tưởng "nặng"  rất đặt nặng yếu tố "khoa học." Nó sẽ có hạn chế, có hậu quả, và các ứng dụng thứ khoa học ấy hầu như bao giờ cũng là điểm nhấn chính. Bởi vì lấy khoa học làm gốc, thể loại này rất kén người đọc.

phương trình, equations

Như thế này, nhưng mà bắn nổ laze thú vị hơn hẳn!

Khoa học viễn tưởng "nhẹ" bao gồm những thứ còn lại, và lại có thể được chia nhỏ ra thành 2 nhánh nữa: truyện phiêu lưu/tào lao bá láp và truyện mang tính xã hội. Thể loại thứ nhất, bao gồm phiêu lưu/tào lao bá láp, thường coi khoa học và công nghệ như một thứ công cụ, là phông nền để nhân vật chính cầm súng siêu laze tả xông hữu đột triệt hạ các giống người ngoài hành tinh ác ôn, và tán tỉnh mấy em người ngoài hành tinh da xanh mướt.

forbidden planet

Đại khái giống thế này, thêm laze và thay màu da là ngon nghẻ rồi.

Thể loại thứ hai, truyện mang tính xã hội, sử dụng công nghệ và khao học mới để thâm nhập vào nội tâm và khắc hoạc các nhân vật, miêu tả những hệ quả lên tâm sinh lí của họ. Tất nhiên nếu muốn, người viết vẫn có thể cho ra đời một cuốn sách vừa có laze cháy nổ bùm chéo, vừa mang tính thời sự phản ánh xã hội sâu sắc.

laser beams

Trong trường hợp bạn chưa nhận ra, bọn mình CỰC KÌ thích laze :3

Trong lĩnh vực khoa học viễn tưởng (cả "nặng" cả "nhẹ"), công nghệ được sử dụng có hợp lô-gíc không cũng chẳng quan trọng. Phần lớn truyện chỉ phẩy tay cho qua mỗi khi đụng chạm đến ngọn nguồn cơ chế hoạt động của công nghệ, hoặc nếu có đụng đến cũng thường "chém gió"mấy thuật ngữ ba lăng nhăng cho nghe có vẻ mang màu khoa học viễn tưởng (mặc dù thực chất chẳng có căn cứ cơ sở gì). 

Các tác giả khoa học viễn tưởng cũng như fan dòng truyện này từ lâu đã bức xúc trước việc cộng đồng văn học thường chả mấy để ý đến nó, và đặc biệt là họ cực kì ghét bị nhồi chung vào cùng thể loại với truyện kì ảo.

Đó là một số phân biệt chung về thể loại văn này, lần tới bọn mình sẽ đi chuyên sâu hơn vào các thể loại sci fi nhé ;)

Long Nguyen (theo TVTropes)


P/S: Bookism hiện đang có dự án xuất bản truyện "Tiên phong lên Mặt Trăng" của H.G. Wells. Mọi người có thể vào đây tìm hiểu thêm và đừng quên ủng hộ bọn mình nhé ^_^ : 


các bài liên quan