(0)

Thức ăn của tương lai: 5 xu hướng ẩm thực trong khoa học viễn tưởng (Sci Fi)

Trong khoa học viễn tưởng, thức ăn có thể sẽ khá lạ đời, hoặc thậm chí phi logic. Và mặc dù văn hoá ẩm thực trong Sci Fi rất khác thường, nhu cầu ăn uống vẫn tồn tại. Các thức ăn xuất hiện trong Sci Fi giúp độcgiả/người xem hiểu rõ hơn về những thế giới mới lạ (và nhiều khi kinh khủng) này cũng như những nhân vật sống trong đó. Chính vì vậy, mô tả thức ăn trong Sci Fi có vai trò rất quan trọng trong việc giúp dòng văn này — xin mượn lời Rod Serling — biến điều khó xảy ra trở thành hiện thực.

1. Người hùng vũ trụ thích ăn mỳ

Như trong: Blade Runner; Battlestar Galactica; The Fifth Element; Cowboy Bebop; Almost Human; Prometheus.

Đã có người nói rằng mô típ mỳ ống trong Sci Fi nhiều khả năng bắt nguồn từ Blade Runner. Và quả thật, mỳ ống có mối quan hệ mật thiết với khung cảnh LA năm 2019; sức mạnh hình tượng của nó thể hiện đây là nét văn hoá chủ đạo và phần nào mang chất đời thường đô thị. Cựu thợ săn rô-bốt lấy tiền thưởng Rick Deckard được giới thiệu thông qua một quán mỳ di động — anh “cau có, mệt mỏi, và râu ria lởm chởm,” và quán mỳ càng làm bật cái vẻ ấy: nhộn nhịp, đơn giản và chìm trong ánh đèn nêon tù mù. Như một người hùng thực thụ, Deckard chỉ muốn được yên ổn ăn mỳ — không muốn bị cảnh sát LA đến quấy rầy nhờ săn rô-bốt lại. Và mặc dù Deckard về sau bỏ việc, bất chấp bản chất thô lỗ, anh vẫn mang mỳ theo. Nếu bỏ qua mối lo về toàn cầu hoá, việc trong tương lai mỳ ống xuất hiện ở muôn nơi sẽ chỉ có một bất lợi duy nhất, đó là gây gia tăng hàm lượng muối trong cơ thể.

2. Hậu khan hiếm

Như trong: Star Trek; The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy.

Viễn cảnh về một utopia (thế giới thiên đường) mà Gene Roddenberry đã mường tượng ra có bao gồm cả đồ ăn; trong tương lai ấy muốn gì là sẽ được ăn nấy (miễn sao cấu trúc phân tử của món đồ mong muốn được lưu trong file). Khả năng tổng hợp tức thời hàng loạt các thứ nguyên liệu giúp con người chỉ cần bỏ ra chút sức lực để kiếm và nấu nướng đồ ăn. Picard đã tóm lược lại rất hay trong First Contact: “Kiếm tiền không còn là động lực cuộc đời chúng tôi nữa. Chúng tôi làm việc để cải thiện bản thân và nhân loại.” Cũng cần phải công nhận khi ta tự động hoá một hoạt động mật thiết và đầy nghệ thuật như vậy thì sẽ có những mặt trái. Hãy nhìn vào Player Piano của Kurt Vonnegut, và cái cảm giác “ghê rợn đến buồn nôn” khi ta cố gắng yêu thương những người vô dụng. Đúng là buồn nôn thật. Và kể cả nếu bạn không thấy đó là điều đáng e ngại, vẫn còn cái vấn đề Douglas Adams đã đưa ra: mặc dù nó dùng để phục vụ mục đích cao cả, tự động hoá thức ăn trong thời kỳ hậu khan hiếm có thể sẽ dẫn đến việc tạo ra một thứ vừa giống trà mà vừa khác xa trà.

3. Đồ ăn giàu đạm

Như trong: Snowpiercer; Star Trek; Galaxy Quest; Enemy Mine; Titan A.E..

Mô típ dùng côn trùng làm đồ ăn trong Sci Fi xoay quanh câu hỏi con người có thể và sẵn sàng ăn những thứ gì. Thêm nữa, cái bản chất “kinh tởm” của việc ăn côn trùng còn tuỳ thuộc vào từng nền văn hoá, và tính chất của nó thường chuyển từ hành vi sinh tồn tuyệt vọng sang bài ngoại hài hước. Snowpiercer đã không bị sa lầy vào đó; dùng hành động ăn côn trùng để chỉ trích giai cấp chứ không phải chỉ trích văn hoá (mặc dù tất nhiên, hai khía cạnh này có phần trùng lặp). Khi cái chất xám những người ở toa sau phải ăn được hé lộ là làm từ gián, nó không ghê bởi vì ăn gián rất ghê. Kỳ thực, cái ghê rợn ở đây là sự tương đồng: cũng như lũ côn trùng, những người ở toa sau “bị kẹt cứng trong một địa ngục bò lồm ngồm, nhồi nhét” — một vòng luân hồi bạo lực, nhân đạo trên lý thuyết, bị cưỡng ép đem ra áp dụng để duy trì cân bằng cho hệ sinh thái trên tàu. Tóm lại: phần “côn trùng” trong khẩu phần ăn không ghê rợn bằng thuyết Darwin xã hội trong ăn uống, hay việc biến côn trùng thành thức ăn cho quần chúng khi ta đã phá hành tinh đủ nát.

4. Chất nhầy thống trị

Như trong: Brazil; The Matrix; Alien.

Trong bài luận văn “Futuristic Foodways,” Laurel Forster có nói “thức ăn và khoa học viễn tưởng là phương thức rất có giá trị trong việc nghiên cứu mối liên hệ giữa các cá nhân và giới cầm quyền quanh họ.” Xét về khía cạnh này, cả thức ăn và Sci Fi đều xoay quanh hệ quả của công nghệ, cơ thể, và điểm giao nhau của chúng: đời sống con người bị biến dạng để cho phù hợp với nhu cầu công nghệ, chứ không phải ngược lại. Trong Brazil, tác phẩm chỉ trích hệ thống hành chính bối cảnh tương lai của Terry Gilliam, ăn uống là một trải nghiệm khác biệt hẳn; mang tính giả tạo và phô trương hơn là ăn uống. Đồ ăn trưa được gọi từ một thực đơn chỉ có hình ảnh và số, và Sam, vì luôn khó chịu với cái hệ thống ngớ ngẩn trong thế giới của mình, loay hoay tìm cách diễn giải cho người phục vụ, trong khi anh này vì không thích nghe mô tả tính chất, yêu cầu nói số. Khi thức ăn được mang ra thì nó chỉ là một khối lạt vị, ù và thiếu sức sống như những người khác trong nhà hàng.

5. Con mồi nguy hiểm nhất (Con người!)

Như trong: Soylent Green; The Road; Pandorum; Delicatessen; Cloud Atlas.

Việc ăn thịt đồng loại trong Soylent Green ghê ở chỗ nó được hợp pháp hoá; bởi vì một lý tưởng xấu xa của một tập đoàn đã tạo ra một sự thật cũng xấu xa không kém. Đây là một viễn cảnh tương lai đáng lo ngại mà từ năm 1973 đến nay vẫn còn nguyên tính thời sự: một thế giới quá tải dân số, ô nhiễm nặng phải chật vật thích nghi với nền công nghiệp không được kiểm soát của thế hệ trước. Kết luận cay đắng, nổi tiếng của Soylent, rằng cơn đói của quần chúng vừa là vấn đề mà cũng vừa là giải pháp, tạo cảm giác rất bất an; nó cũng thối rữa và bệnh hoạn như chính màu của Soylent vậy. Và đây là một nỗi sợ tồn tại trong thời hiện đại: sự xuống cấp đạo đức gây ra bởi những hành vi xấu xa của các tập đoàn có thể dẫn đến hậu quả thật ngoài đời — như một con quỷ ghê tởm có kiến thức về marketing và sản xuất đại trà.

Long Nguyen dịch (theo Film School Rejects)
Credit ảnh nền: Film School Rejects

P/S: Bookism đang trong quá trình xuất bản cuốn "Trạm tín hiệu số 23," một tác phẩm sci fi chiến tranh vũ trụ kiêm tâm lý sâu sắc của tác giả bestsellers Hugh Howey. Tìm hiểu thêm về tác phẩm tại đây:


các bài liên quan