(0)

Tại sao thế giới cần khoa học viễn tưởng (Sci Fi/SF)?

Thực tại quá vĩ mô, khiến bộ óc nhỏ bé của ta không thể tiếp thu được. Khoa học thì nhìn đâu cũng chỉ thấy số với dữ kiện, thế nên người thường khó gắn kết được chúng với đời sống hàng ngày của mình và coi đó là những thứ nhàm chán. Đến sinh viên các ngành khoa học cũng còn thấy thế. Bởi vậy mới cần khoa học viễn tưởng. Nhờ đan xen kiến thức vào trong kết cấu một câu chuyện, khoa học viễn tưởng giúp ta lãnh hội cả cái hùng vĩ lẫn cái tinh tế của thực tại.

Khả năng lĩnh hội những con số và các vật thể khổng lồ của con người rất hạn hữu. Đặc việt với những thứ vô cùng lớn lao như Mặt Trời, dải Ngân Hà và vũ trụ, ta vô phương cảm nhận được tầm vóc của chúng. Ừ thì ta có thể gán số má cho những vật thể ngoại cỡ này, nhưng thực sự thấm thía sự vĩ đại của chúng thì không.

Giả dụ, ta biết đường kính Trái Đất là khoảng 12,500 km. Nhưng ta không thể lập tức cảm nhận được tầm vóc của cái tảng đá không lồ với bao kiểu cấu trúc và thức sống tồn tại trên nó. Chỉ có các du hành gia mới có thể. Thêm một ví dụ nữa đó là nhiệt độ của tâm Mặt Trời. Khoa học cho biết tâm Mặt Trời nóng đến 15 triệu độ C. Nhưng đến cái nhiệt của dung nham mấy ngàn độ thôi ta đã khó hình dung rồi thì tưởng tượng sao nổi mấy triệu độ nhiệt hạch!

Và đó là còn chưa nhìn ra phía ngoài Thái Dương Hệ đó nhé!

Khoa học viễn tưởng dưới góc độ công cụ để thấu hiểu thực tại

  1. Các bạn còn nhớ Interstellar chứ? Các phi hành gia đáp xuống một hành tinh gần hố đen chỉ 10 phút thôi, nhưng khi về tàu thì bạn bè đã già đi 23 năm! Đó chính là Thuyết Tương Đối của Einstein.
  2. Có ai còn nhớ những vấn đề không gian phức tạp Mark Whatney trong Người về từ Sao Hoả phải đối mặt trước khi tìm được cách về nhà không? Câu chuyện ấy giúp ta hiểu cái khó của việc lên Sao Hoả Mars và quay trở về từ đó.

Khi các dữ kiện được chuyển hoá thành câu chuyện (món “khoái khẩu” cho đám vượn chúng ta), ta sẽ hiểu được tầm quan trọng của các kiến thức khoa học và cách chúng ảnh hưởng đến tất cả chúng ta.

Khoa học viễn tưởng dưới góc độ văn hoá truyền thông và nguồn cảm hứng

Từng có rất nhiều tác giả khoa học viễn tưởng đưa ra được các phỏng đoán chính xác như H.G.Wells, Isaac Asimov, Arthur C. Clarke và vô số người nữa. Chỉ riêng trong thế kỷ vừa qua, khoa học viễn tưởng đã chuyển từ thứ chỉ dành cho “dị nhân” sang một phần cốt lõi của văn hoá truyền thông. Thử nghĩ xem bạn được xem bao nhiêu cái phim về du hành thời gian rồi?

2001: A Space Odyssey (tác phẩm được nhiều người coi là câu chuyện khoa học viễn tưởng hay nhất mọi thời đại) ra đời được nửa thế kỷ rồi mà vẫn còn có hợp với thời đại ngày nay! Chỉ một cuốn truyện thôi mà có từ trí tuệ nhân tạo, các khu định cư trên Mặt Trăng, các chuyến bay có người lái đến Sao Thổ, cho đến người ngoài hành tinh, hố giun! Đáng buồn là năm 2001 ta không đạt được thành tựu nào như trong truyện. Ấy nhưng đây vẫn là nguồn cảm hứng để thế hệ ta biến nó thành sự thật. Động cơ đẩy ion, hiện được dùng cho tàu vũ trụ Dawn của NASA, được lấy cảm hứng từ Star Trek! Các Định luật Rô-bốt học nổi tiếng cũng được lấy từ các tác phẩm Sci Fi của nhà văn Isaac Asimov, người gần như đã khai sinh ra cả lĩnh vực khoa học này. Ta vẫn chờ đến ngày một thực thể nhân tạo như trong I, Robot được ra đời.

Khoa học viễn tưởng dưới góc độ phương tiện phản ánh xã hội

Sci Fi rất hay được dùng để phản ánh những khía cảnh của đời sống. Từ The Martian Chronicles của Ray Bradbury cho đến series Xứ Cát cả Frank Herbert, rất nhiều người đã cố gắng thể hiện mặt tối của nền kinh tế xã hội hiện thời. Đến cả tác phẩm toán học hài hước Flatland cũng châm biếm cách ta đối xử bất công với phụ nữ.

Sau khi giả thuyết của mình không được chấp nhận, Fred Hoyle đã dùng khoa học viễn tưởng để truyền bá nó đến các nhà khoa học khác, và rồi học thuyết của ông lại được khoa học chính thống chấp nhận.

Mối quan hệ cho-nhận không ngừng giữa Sci Fi với khoa học và văn hoá là công cụ để giống loài chúng ta đánh giá các hành động của mình, nhìn lại truyền thống, hiểu thêm về Đất Mẹ và tiến lên trở thành giống loài biết du hành vũ trụ.

Hãy đọc khoa học viễn tưởng. Nó sẽ đưa ta đến với những thế giới trong mộng tưởng, đồng thời giúp ta hiểu sâu về thế giới thực tại. Mọi người đã sẵn sàng cầm lên một cuốn truyện Sci Fi mới chưa?

Long Nguyen dịch (theo Jatan Mehta)
Credit ảnh nền: Jatan Mehta

P/S: Bookism vừa mới xuất bản cuốn "Trạm tín hiệu số 23," một tác phẩm sci fi chiến tranh vũ trụ kiêm tâm lý sâu sắc của tác giả bestsellers Hugh Howey. Tìm hiểu thêm về tác phẩm tại đây:


các bài liên quan