(0)

Tác giả Tam Thể Lưu Từ Hân bàn về khoa học viễn tưởng Trung Quốc và đề tài tận thế

Tận thế không phải là đề tài mới trong khoa học viễn tưởng phương Tây, nhưng còn ở Trung Quốc thì sao? Cùng Lưu Từ Hân, tác giả bộ truyện Tam Thể đình đám bàn về vấn đề này nhé.

So với hai tập đầu của bộ “Tam Thể” (Tam Thể và Khu Rừng Tối), Tận Cùng Cái Chết mang nặng phong cách cá nhân của tôi hơn. Tôi muốn viết một cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng đích thực, và muốn đưa những phỏng đoán càng xa vời càng tốt. Chính thế mà tôi đưa vào truyện ý tưởng thay đổi quy luật tự nhiên vũ trụ để tiến hành chiến tranh liên hành tinh, và hậu quả là vũ trụ cùng những luật lệ của nó trở thành một mớ hỗn độn, một vũ trụ kỳ lạ nơi Thái Dương Hệ bị huỷ diệt tàn tạ, nhưng vẫn rất nên thơ…

Trước khi truyện được xuất bản ở Trung Quốc, tôi với nhà xuất bản cứ lo nó không bán được. Tôi đã viết một tiểu thuyết những tưởng chỉ fan cực kỳ cứng của dòng văn này mới muốn đọc vì nó đạt chuẩn định nghĩa “khoa học viễn tưởng” hạn hẹp của họ. Như lời giới phê bình khoa học viễn tưởng Trung Quốc, Tận Cùng Cái Chết là tác phẩm tiêu biểu cho dòng “khoa học viễn tưởng căn bản.”

Bất ngờ thay, Tận Cùng Cái Chết lại bán rất chạy. Nó còn tạo tiếng vang hơn cả hai cuốn đầu trong bộ Tam Thể và trở thành tác phẩm bán chạy nhất. Những độc giả bình thường tránh khoa học viễn tưởng như tránh hủi cũng mua nó, và truyện gây tác động đến những cuộc tranh luận thuộc nhiều đề tài, lần đầu tiên khiến công chúng chú ý đến khoa học viễn tưởng Trung Quốc.

Khoa học viễn tưởng Trung Quốc hiện đại đang bước trên con đường tương tự khoa học viễn tưởng Mỹ. Theo dòng thời gian, chất văn được ưa chuộng hơn chất khoa học. Khoa học viễn tưởng trở nên “mềm” đi, và thế hệ tác giả mới quay lưng lại với lý tưởng của nhà văn Campbell một thời ta từng ngưỡng mộ. Kể cả tôi, kẻ tự xưng là “fan scifi cứng cựa nhất,” cũng có phần hồ nghi lý tưởng khoa học viễn tưởng truyền thống. Tôi tự hỏi liệu nó đã hết sức hấp dẫn hay chưa; tôi cảm thấy như anh vệ binh cô độc bảo vệ mảnh đất không ai buồn ngó ngàng đến nữa.

Hóa ra tôi đã nhầm. Đối với fan cứng, khoa học viễn tưởng kinh điển vẫn còn sức sống. Nó khiến tôi nhớ đến câu ngạn ngữ triết học là nguyên lý dù có cổ lỗ đến đâu cũng không thể chết được.

Trong Tận Cùng Cái Chết, tôi phải trực tiếp bàn về một đề tài mới chỉ nói sơ sơ ở Tam Thể và Khu Rừng Tối: đề tài tận thế. Với khoa học viễn tưởng phương Tây, đây có lẽ là một chủ đề cũ mèm, nhưng với các nhà văn và độc giả Trung Quốc, tận thế còn có một lớp nghĩa nữa.

Trong suốt lịch sử gần cả thế kỷ của khoa học viễn tưởng Trung Quốc, đề tài tận thế gần như chưa bao giờ xuất hiện. Điều này đặc biệt dễ nhận thấy trong giai đoạn những năm tiền 1990, khi khoa học viễn tưởng Trung Quốc không bị ảnh hưởng bởi phương Tây và tự phát triển. Mặc dù khá am tường về lịch sử khoa học viễn tưởng Trung Quốc, tôi không thể nhớ ra trong giai đoạn từ đầu thế kỷ hai mươi đến những năm 1990 có một câu chuyện hay tác phẩm Trung Quốc nào bàn về đề tài tận thế cả. Đây có phần liên quan đến văn hoá Trung Quốc. Thiên Chúa Giáo ở phương Tây cực kỳ quan tâm đến ngày tận thế, nhưng văn hoá Trung Quốc gần như không hề có khái niệm ngày tàn của thế giới. Trong truyền thuyếtt cổ Trung Quốc, thế giới có sự bắt đầu, nhưng không có sự kết thúc. Trong tiềm thức người Trung Quốc, vũ trụ tồn tại trên một tuyến thời gian kéo dài vĩnh viễn không bao giờ chấm dứt, đông thời cũng không bao giờ thay đổi. Trong môi trường văn hoá như vậy, việc viết lên một câu chuyện tận thế bắt đầu từ hiện tại, diễn tiến qua sự huỷ diệt của Thái Dương Hệ, và kết thúc với ngày tàn của vũ trụ, mang lại một sự hứng khởi các nhà vă phương Tây viết về cùng đề tài khó có thể cảm thấy được.

Tôi sớm nhận ra rằng viết về ngày tận thế mà phải tuân thủ các quy tắc lô-gic chặt chẽ là công việc cực kỳ khó khăn. Đứng trước ngày tàn của thế giới, xã hội loài người sẽ trải qua những thay đổi hết sức phức tạp và sâu sắc. Những thay đổi ấy sẽ lan vào chính trị, kinh tế, văn hoá, và mọi lĩnh vực trên đời, ảnh hưởng đến mọi giai cấp, thay đổi cách mỗi cá nhân sống nốt phần đời còn lại. Mới đầu, tôi muốn vẽ bức tranh toàn cảnh một xã hội trên bờ vực tận thế và mô tả nhân loại trong những ngày cuối đời thông qua một lượng nhân vật khổng lồ và hết sức chi tiết—một phiên bản khoa học viễn tưởng của Chiến Tranh và Hoà Bình. Nhưng tôi phát hiện ra để biến ý tưởng mình thành hiện thực trong phạm vi một cuốn tiểu thuyết (với độ dày vừa đủ cho người đọc) là điều không tưởng. Tôi phải quay về với những mô típ và kỹ thuật viết khoa học viễn tưởng ban đầu định bỏ qua: viết về tương lai như một tác phẩm sử ký.

Các tác phẩm khoa học viễn tưởng mô tả tiến trình phát triển của cả thế giới thường đi theo con đường này. Trong các tác phẩm ấy, lịch sử được cường điệu hoá, được xây dựng nhờ một nhóm các nhân vật ngang tầm với nhân vật trong thần thoại, và tiến trình phát triển của thế giới phụ thuộc vào một lượng nhân vật rất nhỏ. Xét theo lô-gíc, các truyện như vậy rất xa rời thực tế, và tôi viết Tận Cùng Cái Chết theo lối này vì tôi không nhìn ra con đường nào khác. Bởi vậy mà số mệnh thế giới trong truyện được định đoạn bởi những quyết định do một toán nhân vật đưa ra. Tôi đã cố gắng ít nhất biến họ thành đại diện cho các giai cấp hoặc các nhóm đối tượng. Ví dụ như Cheng Xin, nhân vật chính của truyện, là đại diện cho những gì thế giới đương đại chúng ta coi là chuẩn mực và đúng đắn. Cô tiến đến ngày tận thế với quyết tâm bảo vệ công lý rất cao. Cheng Xin là cách tôi thể hiện một khía cạnh rất thú vị của khoa học viễn tưởng: khi thay đổi bối cảnh trong thế giới tưởng tượng, những gì chúng ta coi là chính trực, trong sáng sẽ trở thành tối tăm, tàn ác, và ngược lại. Chủ đề ngày tận thế cung cấp một phòng thí nghiệm khổng lồ để hệ thống đạo đức và giá trị của thế giới thực được đưa vào thử nghiệm dưới những áp lực có thể khiến chúng nhũn ra như đất sét.

Tận Cùng Cái Chết không phải là tác phẩm hoàn hảo, nhưng nó là tác phamarkhoa học viễn tưởng tôi muốn viết nhất. Tôi hi vọng độc giả Mỹ sẽ thích nó.

Long Nguyen (theo Tor)
Credit ảnh nền: Tor

Cùng tìm hiểu thêm thông tin về "Tam Thể" ở đây nhé:


các bài liên quan