(0)

Ramsay Bolton vs Jon Snow và Trận Cannae: cảm hứng lịch sử cho Battle of the Bastards

Cùng nhìn lại tập phim “The Battle of the Bastards” trong Trò chơi vương quyền (Game of Thrones) với Michael Livingston, giáo sư Văn học Trung Cổ tại Đại học The Citadel. CẢNH BÁO: SẼ CÓ SPOILER!

Như hàng triệu fan trung thành khác, khi tập mới nhất của series đình đám Trò chơi vương quyền được chiếu trên HBO, tôi dán chặt mắt vào màn hình. Tôi cực kỳ thích series này mặc dù nhân vật trong phim nhiều lúc khiến tôi thấy khó chịu, và “The Battle of the Bastards” (phần 6, tập 9) đã được giới thiệu là sẽ có một trận chiến hoành tráng theo phong cách Trung Cổ.

Vì làm nghề sử gia quân sự Trung Cổ nên tập phim này có thể coi là một phần trong “công việc nghiên cứu” của tôi, và tôi có khá nhiều nhận xét về mức độ Trung Cổ trong trận Battle of the Bastards (BoB). Khi nêu quan điểm, tất nhiên tôi sẽ để lộ các chi tiết liên quan đến tập phim. Ngoài ra, một số đoạn sẽ mang màu sắc bạo lực. Mọi người nên cân nhắc trước khi đọc.

Trong phần phỏng vấn sau tập phim, hai nhà sản xuất series Trò chơi vương quyền Dan Weiss và David Benioff — kiêm đồng biên kịch cho tập này — đã nói họ muốn quay một trận chiến “Trung Cổ” thực sự, và họ lấy cảm hứng cho BoB từ Trận Cannae trong lịch sử. Thế này thì lạ thật, vì thời Trung Cổ kéo dài trong khoảng từ 500 cho đến 1500 CE (Current Era - sau công nguyên), còn Trận Cannae diễn ra vào 02/08/216 BCE (Before Current Era - trước công nguyên), tức sớm 7 thế kỷ trước khi thời Trung Cổ bắt đầu. Miguel Sapochnik, đạo diễn của tập phim, sau này đã đính chính lại. Trong bài trả lời phỏng vấn tờ Entertainment Weekly, ông ta nói:

Ban đầu chúng tôi xây dựng BoB dựa trên Trận Agincourt giữa người Pháp và người Anh năm 1415. Nhưng sau đó do các yêu cầu bị thay đổi, kinh phí cũng phải xê dịch theo, và nó trở thành Trận Cannae giữa người La Mã và người Hannibal năm 216 BC.

Nói cách khác, BoB là trận chiến thời cổ đại với công nghệ quân sự của thời Trung Cổ.

Điểm tương đồng giữa BoB và Cannae chủ yếu nằm ở chiến lược: bao vây lực lượng đối thủ và đè bẹp chúng. Trước trận Cannae, Hannibal đưa lực lượng người Carthage của mình đến từ dãy "bờ tường" Alps (con đường xuyên núi của ông ta mới đây vừa được phát hiện) và suốt hai năm tàn phá các vùng đồng quê của Ý. Sau đó ông ta đụng độ quân đội La Mã bên cánh đồng ven dòng sông Aufidus, khoảng 14km về phía Tây thành phố Barletta ngày nay. Hannibal bị yếu thế: các nguồn tin cổ ghi lại rằng ông ta có 50,000 quân và phải đối đầu với hơn 86,000. Mặc dù nhiều khả năng con số đã bị phóng đại — những ghi chép lịch sử thường có số má rất đáng ngờ — tương quan tỉ lệ giữa lực lượng hai phe có lẽ khá chính xác.

Tại Cannae, hai bên dàn quân theo hai đường song song. Nhưng khi quân La Mã xông tới, vị trí giữa phòng tuyến quân Carthage thụt lùi lại. Đến nay nhiều học giả vẫn đưa ra quan điểm trái chiều về việc liệu hành động lui quân ấy là có chủ đích hay chỉ đơn thuần là tình cờ. Dù nguyên do có là thế nào, quân La Mã vẫn tiếp tục tiến bước, còn cánh sườn quân Carthage giữ nguyên vị trí trong khi phần tâm lùi về. Khi hàng ngũ của Hannibal bẻ thành một hình cánh cung khổng lồ, quân họ lập tức giữ vững hàng ngũ. Lúc đầu trận hẳn quân La Mã đã tưởng mình đang ép Hannibal phải tháo chạy khỏi cánh đồng — tình huống thuận lợi nhất trong chiến đấu vì như vậy phe thắng có thể dễ dàng tiêu diệt phe đối phương đang hoảng loạn rút lui — nhưng giờ lại bị vây từ ba phía. Và khi Hannibal ra lệnh hai bên sườn ép sát vào, quân La Mã càng lúc càng túm tụm lại cho đến khi bị bao vây tứ phía và bị tàn sát.

bản đồ Trận Cannae

Trận Cannae.

Đây được gọi là chiến thuật gọng kìm, và đó cũng chính là chiến thuật Jon Snow cùng hội đồng chiến tranh nhà Stark toan dùng với lực lượng Ramsay Bolton trong BoB: tương tự như Hannibal, họ muốn để số lượng áp đảo của kẻ địch trở thành yếu điểm của chính chúng. Khi bị gò lại, quân đội càng đông càng dễ vướng víu và cản trở lẫn nhau. Hậu quả phe Bolton phải gánh chịu sẽ rất khủng khiếp.

Việc nhà Stark lại trở thành phe vướng vào chính chiến thuật gọng kìm là một minh chứng rất mạnh mẽ cho tài năng quân sự của Ramsay và sự bất tài của Jon. (Jon vừa vứt thẳng toàn bộ kế hoạch của mình xuống sông xuống biển, anh lại không buồn ra mệnh lệnh hay chỉ đạo gì hết suốt toàn bộ trận chiến; thế quá bằng cắm đầu tự sát, một phương thức không nhà cầm quân giỏi nào sử dụng.)

Trận chiến những đứa con hoang

Battle of the Bastards, lối dàn quân tương tự Trận Cannae.

Về độ chân thực thì khá ổn: chiến thuật áp dụng trong BoB được lấy từ lịch sử, và cách Benioff cùng Weiss lật ngược kết quả cũng khá khôn khéo.

Tập phim có nhiều pha hành động rất thực. Khó có thể tìm ra một cảnh quay nào thể truyền tải được sự hỗn loạn của một trận chiến Trung Cổ tốt hơn BoB. Xin khen ngợi Sapochnik vì đã đưa máy quay vào sát tâm chiến trận với Jon thay vì quay những thước phim toàn cảnh hùng vĩ như các đạo diễn khác thường làm. Quyết định thiên tài này khiến một nhà Trung Cổ học như tôi không biết chê vào đâu được.

Cảnh quay ngộp thở ấy khiến tôi nhớ lại Trận Crécy, một trong những trận chiến tiêu biểu nhất của cuộc Chiến tranh Trăm năm (Hundred Years’ War). Trong số những chứng nhân của trận đánh ấy, có một chiến sĩ vô danh thuộc liên minh các nước chư hầu nhỏ (Low Countries) đã ghi chép lại những gì mình chứng kiến:

Nơi đây người người săn giết đầy đắng cay;
Không ai nhân nhượng;
Người người bổ đôi bao mũ giáp,
Để toàn não và máu
Nhỏ ra khỏi đầu.
Trận chiến đắng cay đó ta không thể tả,
Vì nó quá kinh khủng và quá khiếp đảm.
Mũ giáp từ bốn hoá thành tám.
Biết bao cơ thể bị quật ngã,
Để nội tạng lòi ra;
Người người cứa đi những tay chân
Giữa cái hỗn loạn kinh hoàng của chiến trận.
Binh lính nhiều người bị chân đạp bẹp,
Những con người không còn vươn dậy hay đứng được nữa.
Cả hai bên cùng dồn đến.
Không ai tránh được ai;
Người người nghiến răng giao tranh qua lại.
Đường gươm vụt lên vung xuống.
Mỗi xác người lại là một lãnh chúa;
Ngựa phi đến xác nát thành từng mảnh.
Tiếng la và tiếng hét thật inh tai
Đến người chết cũng phải rùng mình,
Nơi ấy nhiều người bị đưa đến.
Không điều gì cay đắng hơn;
Những kẻ bị giết và người bị thương,
Máu họ vương vãi như sông chảy:
Những gì trông thấy thật kinh hoàng.

(“Rhyming Chronicle,” Kelly DeVries dịch)

Sự hỗn loạn và khiếp đảm trong BoB đã thể hiện một cách sống động nỗi kinh hoàng chiến tranh hơn bất cứ thứ gì tôi từng được chứng kiến. Hơn thế, nó còn có cảnh Jon bị binh lính giẫm đạp và suýt bị chôn sống dưới các xác chết, một sự thực đáng buồn trong xung đột thời Trung Cổ. Một người đã từng sống sót qua Trận Crécy, là sứ giả Colins vùng Beaumont. Trong bài thơ kể về bi kịch của trận chiến, ông kể lại cảnh ba ngày sau khi cuộc chiến kết thúc, người sống vẫn còn được kéo ra từ dưới các đống xác ngổn ngang trên chiến trường.

mô xác chết đằng sau hàng ngũ của quân đội Jon Snow

Mô xác chết đằng sau hàng ngũ của quân đội Jon Snow.

BoB có rất nhiều điểm khiến một sử gia Trung Cổ thấy ưng ý.

Nhưng hỡi ôi, không phải mọi thứ đều ổn.

Hãy thử nhìn vào quân trang của những người tham chiến. Đến đứa nhóc mười tuổi còn biết đi xe phải đội mũ bảo hiểm, nhưng có vẻ các sĩ quan cao cấp ở cả hai phe — từ Jon, Ramsay, Ser Davos, Tormund, cho đến Wun-Wun — chưa ai từng nghe đến phát minh tuyệt vời này. Thật không thể tin nổi. Vâng, tôi biết đạo diễn muốn chúng ta nhận được mặt Jon khi cuộc chiến bắt đầu, nhưng chẳng lẽ cứ phải để cho anh ta trông như kẻ ngớ ngẩn mới xong? Các bạn độc giả ạ, nếu không biết đội mũ giáp trước khi bước vào một trận đánh giáp lá cà thời Trung Cổ, bạn chẳng khác nào cái xác chết biết đi.

Thêm một vấn đề nữa là Ramsay ra lệnh cho cung thủ bắn bừa vào lính của mình để xây bức luỹ xác. Chắc bên biên kịch muốn cho ta thấy tên này xấu xa tận xương tuỷ, nhưng khán giả đã biết bản chất thối nát của Ramsay từ lâu rồi, nhắc lại ích gì.

Ngoài ra, đây là một hành động vừa phi lý vừa phi lịch sử: ai muốn theo hầu một kẻ thản nhiên coi sinh mạng thuộc hạ mình như cỏ rác? Như Kelly DeVries đã nói, đây là chuyện chưa từng có tiền lệ. Một người cầm quân như thế nhẹ nhất cũng sẽ bị gông cổ lại. Thế giới Westeros đâu có chế độ thần quyền với uy quyền nhà vua đủ linh thiêng để buộc người dân sẵn sàng vứt bỏ sinh mạng mình. Chỗ này tôi ngờ là đội ngũ làm phim không vay mượn từ lịch sử (tại Trận Cannae, Agincourt, hay bất cứ trận nào làm gì xảy ra chuyện như vậy) mà từ phim ảnh: một cảnh giống đến bất ngờ cũng xuất hiện trong bộ phim Braveheart của Mel Gibson. Trong phim, nhà vua Anh Edward Đệ I là người đã ra lệnh cho cung thủ bắn vào đám đông đang đánh cận chiến trong một phiên bản rất chi là, à, sáng tạo của Trận Falkirk. Khi một sĩ quan chỉ huy của nhà vua chỉ ra rằng tên sẽ bắn trúng lính của phe mình Vua Edward (Patrick McGoohan) quay sang ông ta và nói “Đúng, nhưng sẽ bắn trúng cả phe đich nữa. Ta có quân dự phòng. Tấn công!”

Công nhận Braveheart là một bộ phim hay, nhưng nó không phải lịch sử. Trận Cầu Stirling đáng ra phải có một cây cầu và một con sông. Không có tập tục "đêm đầu tiên" (prima noctae). Isabella, công chúa người Pháp phải lòng nhân vật William Wallace của Gibson mới chỉ chín tuổi khi ông ta mất và hãy còn đang sống tại Pháp. Và trời đất ơi, còn cả vụ tất cả người Scot đều mặc đồ vải caro… có thể nói là đứng trên khía cạnh lịch sử, Braveheart lắm khi cũng tưng tửng như Gibson.

Vậy là BoB có nhiều chi tiết Trung Cổ rất hay, nhưng đồng thời cũng có những chi tiết rất hư cấu. Tất nhiên chúng ta sao có thể hy vọng một series phim kỳ ảo (fantasy) giống y hệt đời thực được. Và tôi cũng hiểu phải có thêm chút sáng tạo thì mới tạo kịch tính được. Chẳng hạn như trong cuốn tiểu thuyết The Shards of Heaven của tôi, tôi kể lại Trận Actium giữa lực lượng của Augustus Caesar và Antony cùng Cleopatra. Rất nhiều khả năng hôm đó trời nắng rất đẹp, nhưng tôi lại thấy cho thời tiết giông bão thì hay hơn. Với cả cây Chĩa ba của Poseidon có lẽ cũng không góp mặt trong trận chiến. Thật đáng tiếc.

Sự thật là những người làm nghề sáng tạo như chúng ta luôn phải bước đi trên lằn ranh giữa thực tại và tưởng tượng, và khán giả là người quyết định họ muốn theo ta rời xa vùng này và vào vùng kia đến cỡ nào. Bất chấp những sai sót về lịch sử trong tập này, tôi vẫn sẵn sàng theo chân đội ngũ nghệ sĩ sáng tạo ấy băng qua khoảng trống giữa ranh giới hai miền.

Tiếp tục giữ vững tay nhé HBO. Hãy mang cho chúng tôi thêm nhiều trận bán-Trung-Cổ nữa!

Nhưng nếu còn tí tình người thì lần sau nhớ cho Jon mượn một cái mũ giáp nhé?

Long Nguyen (theo Tor)
Credit ảnh nền: Tor


Phim lược bỏ rất nhiều chi tiết hay trong thế giới Trò chơi vương quyền của George R.R. Martin. Đừng quên đọc cả truyện để không bỏ lỡ trận đánh epic nào nhé ;)