(0)

Những nhà văn ta đã phải nói lời từ biệt năm 2016

Năm vừa qua, chúng ta buộc phải nói lời chia tay với nhiều cây bút lớn, từ nhà thơ tài ba C.D. Wright cho đến Leonard Cohen và Katherine Dunn, người phụ nữ đã cứu sống vô số người trẻ. Điều an ủi duy nhất là những nhà thơ, nhà văn, và bậc thầy truyện ngắn này đã để lại những tác phẩm sẽ lưu dấu ấn trong lòng chúng ta trong nhiều năm tới, và vậy nên thay vì buồn bã tiếc thương, chúng ta có thể cảm thấy biết ơn cuộc đời của họ và di sản văn học họ để lại cho ta. Trong bài viết này, chúng ta sẽ nói lời vĩnh biệt với những nhà văn vĩ đại đã mất trong năm nay.

1) C. D. Wright, 12/01

Nhà thơ thiên tài, liên tục thử nghiệm này—người đoạt giải MacArthur Genius Grant, Guggenheim, và National Book Critics Circle, cùng nhiều giải khác—mất tháng 1 ở tuổi 67. Mô tả về nhà thơ biến đổi các thể loại, vượt qua các giới hạn này, Ben Lerner đã nói bà là “một trong những người làm nghề viết lách không ngừng ngơi nghỉ và nhiều tham vọng nhất trong phạm vi cái ngôn ngữ này,” và Zoey Cole đã viết rằng “trong giai đoạn chúng ta phải làm quen với vô số những lối sáng tạo mới và phải chiến đấu quyết liệt bảo vệ nhân quyền, cuộc đời và câu từ của bà ngày nay vẫn còn ý nghĩa. Wright dùng thơ ca như một thứ công cụ để giúp diễn giải những thực tại này.”

2) Umberto Eco, 19/02

Umberto Eco, nhà tiểu thuyết gia người Ý, nhà ký hiệu học, triết gia, một trong những nhà văn kỳ lạ nhất và thông thái nhất từng có tác phẩm bán chạy nhất, mất vào tháng 2 ở tuổi 84. Ông nổi tiếng nhất với tác phẩm án mạng trong tu viện thời thế kỷ 14 Tên của đoá hồng, tác phẩm được giải Premio Strega, Giải thưởng văn học cao nhất của Ý. Ông đồng thời là một nhà tư tưởng lớn đã từng đọc và viết về rất nhiều đề tài, bao gồm, như Lorraine Berry phát hiện ra, một bài luận năm 1995 về chủ đề Phát-xít mà ta có thể đọc để hiểu hơn về Donald Trump.

3) Harper Lee, 19/02

Tác giả sống ẩn dật nổi tiếng của cuốn tiểu thuyết quá quen thuộc với học sinh cấp ba và được giải giải Pulitzer Giết con chim nhại mất vào tháng 2—cùng ngày với Eco—ở tuổi 89, chỉ vài tháng sau khi xuất bản “phần hai” gây ra bao tranh cãi, Hãy đi đặt người canh gác. “Trước tình hình những năm gần đây,” Kate Jenkins viết, “không rõ rồi chúng ta sẽ nhớ về Harper Lee như thế nào. Chắc chắn một điều rằng di sản của bà đã thay đổi hẳn. Nhưng vì giờ chúng ta không còn cơ hội hỏi xem chính xác bà đã nghĩ gì, ta sẽ không bao giờ biết có phải bà suốt bấy lâu nay cười nhạo chúng ta không. Bất kể quan điểm cá nhân của Lee có ra sao, có một điều không thể chối cãi: với Hãy đi đặt người canh gác, bà ép cả nước phải không ngừng bàn luận về vấn đề chủng tộc.”

4) Pat Conroy, 04/03

Nhà văn danh tiếng miền South Carolina, người đã lấy cảm hứng từ tuổi thơ kham khổ của mình để viết ra những tác phẩm như The Great Santini, The Lords of Discipline and The Prince of Tides, mất trong tháng 3 ở tuổi 80. Như Shani Gilchrist đã viết, “Với những câu chuyện ngọt ngào như rượu bourbon, nói lên sự thật của mình, Conroy có một khả năng ít người sở hữu, đó là dẫn độc giả đến với một đề tài nghiêm túc bất ngờ, và trong trường hợp này là đề tài về chủng tộc đáng ra phải được nói đến từ lâu. Với cách thức ấy, Conroy bắt đầu vạch trần gánh nặng của một trong những cái ách kỳ lạ nhất của đất nước này, Lời Nói Dối Vĩ Đại Của Mỹ—lời nói dối cho ta biết ai xứng đáng được học hành và ai không—bằng cách biến nó thành một câu chuyện ngụ ngôn miền Nam, vạch trần cái sự điên rồ khó tin của một thứ tư tưởng người đời tìm cách lờ đi, coi nó là một phần lịch sử đất nước và biến nó thành lịch sử khu vực.”

5) Jim Harrison, 26/03

Harrison, một nhà thơ, tiểu thuyết gia và nhà viết luận nổi tiếng với cuộc đời rực rỡ, tính cách yêu thiên nhiên, viết nhiều về đồ ăn, và tiểu thuyết ngắn năm 1979 Legends of the Fall, mất tháng 3 ở tuổi 78. Là một nhà văn của các nhà văn, cái chết của ông được vô số người ghi lời tưởng nhớ. Trong số đó, Gary Snyder có viết, “Mặc dù Jim thích cái danh tiếng chơi ngông của mình, đó chỉ là ông đùa vậy thôi. Tôi thấy trong các tác phẩm của ông có một sự quyết tâm, có lẽ là chiếm ưu thế, quyết tâm theo dvà viết về việc người ta sẽ tìm thấy chính mình, khám phá con đường mới, xây lại cuộc đời, có lòng can đảm lớn kỳ lạ, và truyền cảm hứng cho người khác ra sao.”

6) Imre Kertész, 31/03

Kertész, nhà văn Hungaria đầu tiên giành giải Nobel văn học, mất tháng 3 ở tuổi 86. Kertész viết rất nhiều về Cuộc Diệt Chủng, bởi ông là người đã sống qua trại tập trung của Đức, và Học viện Thuỵ Điển, khi trao giải cho ông năm 2002, đã khen thưởng ông “vì đã viết những tác phẩm về trải nghiệm mỏng manh của cá nhân trước sự độc đoán man rợ của lịch sử.”

7) Jenny Diski, 28/04

Jenny Diski, nhà viết bút ký được yêu mến và nhà văn tiểu luận tài hoa, nổi tiếng nhờ đã được Doris Lessing dạy dỗ hồi còn niên thiếu, mất tháng 4 vì ung thư ở tuổi 68. Như phần đời còn lại của mình, bà viết về kết quả chẩn đoán—và ghi chép lại quá trình trị bệnh của mình trong The London Review of Books. “Tôi là một nhà văn. Tôi bị ung thư. Tôi có viết về nó không à? Sao lại không được? Tôi thoáng giả vờ là có thể mình sẽ không làm, nhưng tôi biết mình phải làm, bởi vì viết lách là nghề của tôi và giờ ung thư cũng là một phần của tôi rồi.”

8) Katherine Dunn, 11/05

Tác giả cuốn truyện kinh điển năm 1989 Geek Love—một cuốn mà ai cũng nên đọc—mất tháng 5 ở tuổi 70. Bà cũng làm nghề báo, và viết rất nhiều về đấm bốc, và dần dà đã xuất bản hai cuốn phi hư cấu về môn thể thao này. Như Helena Fitzgerald đã viết, Geek Love “đã gộp khái niệm đẹp và xấu, đáng khao khát và không đáng khao khát, vào với nhau, và tạo ra một thứ ngôn ngữ mới cho cơ thể méo mó, ham muốn của ta. Tôi thấy không phải ngẫu nhiên Dunn dành phần lớn cuộc đời viết về đấm bốc chứ không phải tiểu thuyết—tác phẩm của bà thấu hiểu cơ thể là thứ thực tại đầu tiên và cũng là cuối cùng, một thứ làm từ xương máu và phép màu. Sự ghê rợn của cơ thể không phải thứ ta cần thoát ly; nó là thứ tuyệt vời nhất ta có. Bà hiểu xinh đẹp và đáng sợ chỉ là hai từ dùng để tả cùng một thứ. Geek Love đem lại cho người đọc một cái thang để bước lên trên thế giới, để cơ thể xấu xí của chúng ta rực nét con người.”

9) Elie Wiesel, 02/07

Wiesel, người sống sót trại tập trung Auschwitz, nhà hoạt động xã hội không ngơi nghỉ, và tác giả của 57 cuốn sách—bao gồm cuốn kinh điển trong số các tác phẩm về Cuộc Diệt Chủng, Night—mất tháng 7 ở tuổi 87. Năm 1986, Hội đồng Nobel Nam Uy tặng ông giải Nobel Hoà Bình, gọi ông là “một trong những nhà lãnh đạo và người dẫn đường tinh thần quan trọng nhất trong một thời đại mà bạo lực, đàn và phân biệt chủng tộc vẫn còn định hình của thế giới. Wiesel là một người đưa tin của nhân loại; bức thông điệp của ông nói về hoà bình, và sự hối cải và nhân cách con người. Niềm tin rằng những lực lượng chiến đấu chống cái ác trên thế giới sẽ giành phần thắng của ông là thứ ông đã phải đấu tranh mới có được. Thông điệp của ông được dựa trên những trải nghiệm cá nhân về sự sỉ nhục tận cùng và sự khinh bỉ nhân loại không tả được thành lời trong các trại tập trung của Hitler. Bức thông điệp được đưa ra dưới dạng minh chứng, lặp đi lặp lại và ngày một sâu sắc trong tất cả những tác phẩm của nhà văn vĩ đại này.”

10) James Alan McPherson, 27/07

McPherson, nhà văn da đen đầu tiên giành giải Pulitzer cho hạng mục truyện hư cấu năm 1978 nhờ tuyển tập truyện ngắn Elbow Room, và một trong những người đầu tiên được trao tặng giải MacArthur, mất tháng 7 ở tuổi 72. Mặc dù có bằng luật ở Harvard, ông quyết định bỏ luật và tham dự Hội thảo Nhà văn Iowa; sau này ông viết hai tuyển tập truyện ngắn và một số tác phẩm phi hư cấu, để lại phía sau một di sản những tác phẩm chứa chan tính nhân văn và lòng thương cảm.

11) Max Ritvo, 23/08

Max Ritvo nổi lên trong giới văn học nhờ những bài thơ về căn bệnh ung thư ông mang trong người từ hồi 16 tổi. Anh là một con người rất có duyên, vui vẻ, kể cả khi nói về cái chết—”Khi ta chết, đầu tiên ta sẽ trở nên xìu hơn bao giờ hết,” anh nói với Justin Boening, “và rồi ta tê cứng thành một cái khối cứng ngắc. Mồm ta há hốc và mắt ta trợn tròn theo cái kiểu rất ngố. Ta tái mét đi như Violet Beauregarde trong cái phim Willy Wonka. Thế rồi người thân của ta nhét ta vào một cái hộp không có TV, không có đồ ăn—chỉ mỗi mình ta trong một cái hộp như thể ta là cái món đồ chơi Buzz Lightyear. Thế rồi giun ăn ta.” Anh muốn những bài thơ của mình đem đến cho người đọc sự thoải mái và niềm vui. Ritvo died mất vì ung thư vào tháng 8 ở tuổi 25—vài ngày trước đó, anh vẫn viết, vẫn lên Twitter—và giới văn học vô cùng thương tiếc anh, cảm nhận được rõ một tài năng lớn đã lìa trần quá sớm.

12) W.P. Kinsella, 16/08

Nhà văn Canada lập dị, với cuốn tiểu thuyết Shoeless Joe được chuyển thể thành bộ phim Field of Dreams, mất tháng 9 ở tuổi 81. Sự nghiệp viết văn sung mãn của ông—ông đã xuất bản nhiều cuốn sách, và nổi danh là người rất mê bóng chày và các vùng đất ma thuật—bị ngưng trệ mất mười ba năm sau khi Kinsella bị chấn thương đầu năm 1997, nhưng những năm gần đây ông đã cầm bút lại. Tác phẩm cuối cùng của ông, Russian Dolls, mới được xuất bản tháng 12 vừa rồi.

13) Edward Albee, 16/09

Edward Albee, nhà tư tưởng thiên tài và người nghiên cứu thân phận con người khó có thể thay thế được, người đã mang đến cho chúng ta những tác phẩm như Who’s Afraid of Virginia Woolf?, The Zoo Story, và The Goat, or Who is Sylvia?, và người ba lần được giải Pulitzer hạng mục kịch, mất tháng 9 ở tuổi 88. “Tất cả các vở kịch của tôi đều viết về những người lỡ chuyến đò, bỏ cuộc khi quá trẻ, đến cuối đời hối tiếc về những điều chưa làm chứ không phải những điều đã làm,” ông nói với tờ The New York Times năm 1991. “Tôi thấy phần lớn mọi người sống như thể họ sẽ không bao giờ chết.”

14) Gloria Naylor, 28/09

Naylor, nổi tiếng nhất nhờ tác phẩm tiểu thuyết đầu tay giành giả National Book, The Women of Brewster Place, mất tháng 9 ở tuổi 66. Bà được hâm mộ bởi chuyên viết những câu chuyện phúc tạp đi sâu vào các vấn đề xã hội, thường tập trung vào đời sống và trải nghiệm của phụ nữ da đen—như trong The Women of Brewster Place, đã được chuyển thể thành series ngắn do Oprah Winfrey sản xuất và thủ vai. “Bà ấy rất lớn, theo nhiều nghĩa,” Julia Alvarez viết, “Bà rất tâm huyết và không nhân nhượng trong các tác phẩm cũng như trong đời sống, và vô cùng hào phóng, vậy nên tình bạn của bà luôn có cảm giác như con đường một chiều: từ bà đi về phía ta. … Bà hiểu giới phụ nữ chúng ta qua các thế hệ nhận sức mạnh từ nhau như thế nào (The Women of Brewster PlaceMama Day là minh chứng rõ ràngvà bà không chỉ viết về nó, bà sống cuộc đời đó, luôn cho đi nhiều hơn mức bà cho phép bản thân được nhận.”

15) Thom Jones, 14/10

Thom Jones nổi danh nhờ thực hiện được điều ai cũng mơ ước: ở tuổi 47, ông là một lao công trường cấp ba, và ông gửi truyện mới viết cho tờ The New Yorker. Họ rất thích nó, và cho đăng nó, và ông giành được giải O. Henry nhờ đó, và đột nhiên ông trở thành nhà văn viết truyện ngắn, và về sau xuất bản được ba tuyển tập. Nick Ripatrazone miêu tả các tác phẩm của ông đầy nhóc những “nhân vật cứng nhắc. Lời văn mạnh mẽ, nhưng không nhảm. Sự kính nể Chúa không phải xuất phát từ các bài giảng đạo vô nghĩa và từ những năm trải nghiệm sự bèo bọt của cuộc đời. Có lẽ lời phê bình hợp lý nhất cho thứ văn hư cấu đầy chất thủ công này là sự khác biệt trong cách chúng ta sống cuộc đời lao động, ồn ã của mình so với các tác phẩm hư cấu. Jones nhìn vào cái tục tĩu và cái nóng nảy. Ông trao cho chúng ngôi nhất, và để chúng gào la và chửi rủa.” Ông mất tháng 10 ở tuổi 71.

16) Natalie Babbitt, 31/10

Natalie Babbitt, nhà văn viết truyện thiếu nhi nổi tiếng với cuốn tiểu thuyết năm 1975 Tuck Everlasting, mất tháng 10 ở tuổi 84. Tiểu thuyết viết về sự bất tử, nhưng nó đề cập đến cái chết nhiều hơn, một đề tài mà Babbitt tin không nên giấu giếm trẻ con. “Con chó hay con mèo cưng bị xe đâm trên phố—bà của mình,” Bà nói. “Nó luôn ở quanh ta mọi lúc. Và sao mà người lớn cứ nghĩ phải giấu hết những thứ như thế đi chứ nhỉ—tôi nghĩ làm thế là sai.”

17) Leonard Cohen, 07/11

Leonard Cohen có thể được biết đến nhiều nhất dưới tư cách nhạc sĩ, nhưng tất nhiên ông còn là một nhà thơ và một tiểu thuyết gia, và các tác phẩm văn học của ông cũng tuyệt vời như những tác phẩm âm nhạc ông viết, dù rằng không nổi bằng. Ông mất tháng 11 ở tuổi 82, chưa đầy một tháng sau khi tung ra album cuối cùng, You Want It Darker.

18) William Trevor, 20/11

Bậc thầy truyện ngắn người Ailen William Trevor mất tháng 11 ở tuổi 88. Ông đã ba lần đoạt giải Whitbread, được giải PEN của Ailen, và là một nhà văn rất được đồng nghiệp kính trọng. Khi ông mất vô số cây bút văn giới đã viết bài chia buồn. Trong số đó, D. Wystan Owen đã viết, “Trevor, hơn bất cứ nhà văn nào khác tôi từng được biết, luôn quan tâm đến đề tài riêng tư, cô độc. Ông cũng quan tâm đến đề tài tính mong manh nữa. Thường ta sẽ cảm nhận được bên trong giọng nói của các nhân vật của ông, bên dưới cái sự trang nhã mạnh mẽ của câu văn là: một chút xung đột, một sự run rẩy, một nét căng thẳng bên rìa sự trôi chảy. Quyền tiếp cận của ông. Quyền tiếp cận của tôi. Đây là bằng chứng cho thứ lòng can đảm ta cần để cất tiếng. Đây là cái giá của sự thân cận.”

19) Shirley Hazzard, 12/12

Nhà văn người Mỹ gốc Úc với cuốn tiểu thuyết The Transit of Venus giành giải National Book Critics Circle năm 1980 ở hạng mục giả tưởng, đồng thời là người đã giành giải National Book năm 2003 cho cuốn tiểu thuyết The Great Fire, mới mất tháng vừa rồi ở tuổi 85. Khi nhận xét về tác phẩm của bà, Mary Duffy đã nói, “ở cấp độ các câu, Hazzard ép người đọc phải có tốc độ tư duy và có tầm trí tuệ, khiến họ như được thăng hoa chứ không cảm thấy bị gò bó và ban tặng cho ta nước mắt, những hơi thở sâu, cái đẹp (còn gì khác nữa đâu?). Những từ như “xúc động” và “sâu sắc” quá nhập nhằng, không dùng để tả Hazzard được—đọc truyện của bà như được tắm trong ánh sáng lạnh.”

20) Richard Adams, 24/12

Tác giả cuốn tiểu thuyết trẻ em kinh điển Đồi thỏ mất vào đêm trước Giáng Sinh ở tuổi 96. Dù như bao người cha khác, ông luôn có tài kể chuyện, nhưng Adams phải đến năm 52 tuổi mới xuất bản cuốn truyện kinh điển của mình—khi được con gái thúc giục. Cuốn sách kể về chuyến phiêu lưu kỳ thú của một dàn nhân vật toàn thỏ ngay lập tức trở thành truyện kinh điển, giành được cả hai giải thưởng danh giá nhất nước Anh cho hạng mục truyện thiếu nhi và nhanh chóng trở thành tác phẩm bán chạy nhất thế kỷ.

Long Nguyen dịch (theo LitHub)
Credit ảnh nền: LitHub

P/S: Bookism đang trong quá trình xuất bản cuốn "Trạm tín hiệu số 23," một tác phẩm sci fi chiến tranh vũ trụ kiêm tâm lý sâu sắc của tác giả bestsellers Hugh Howey. Tìm hiểu thêm về tác phẩm tại đây:


các bài liên quan