(0)

Một tay cầm súng, một tay cầm viết: chút tản mạn về John le Carré, tác giả "Điệp viên từ vùng đất lạnh"

Nhắc đến điệp viên, hầu hết mọi người sẽ nghĩ đến hình ảnh chàng 007 lãng tử tài hoa cùng những sòng bạc sang trọng. Nhưng thực tình mà nói, điệp viên ai cũng như 007 thì ngành tình báo đã sụp từ mấy thế kỷ rồi. Chính vậy nên vào cuối những năm 1960, khi cuốn "Điệp viên từ vùng đất lạnh" xuất hiện cùng với khung cảnh đầy chân thực của thế giới mật vụ, nó ngay lập tức đã trở thành một tác phẩm bám chạy hàng đầu. Cùng tìm hiểu về tác phẩm này cũng như người đã sáng tác ra nó, nhà văn John le Carré nhé!

John le Carré

Chân dung tác giả
(Nguồn: Krimidoedel - CC BY 3.0)

Khi bắt đầu viết truyện vào cuối những năm 1950, le Carré, tên thật là David Cornwell, vẫn còn công tác tại Cơ quan An ninh MI5. Nhiệm vụ chính của MI5 thời bấy giờ là ngăn không cho tình báo cộng sản thâm nhập và lật đổ nhà nước Anh. Những nhiệm vụ ông đảm nhiệm khi hoạt động dưới quyền MI5 đã được đưa vào trong cuốn tiểu thuyết đầu tay, "Lời kêu gọi tử thần" (Call for the Dead), xuất bản bằng tên giả để tránh lộ danh tính. Một trong các nhiệm vụ Cornwell được giao là “kiểm duyệt” người dân để đảm bảo họ không gây rủi ro về an ninh. Mở đầu "Lời kêu gọi tử thần", độc giả được làm quen với Smiley, một sĩ quan tình báo cấp cao vừa hoàn tất quá trình kiểm duyệt một nhân viên công chức có quyền truy cập thông tin mật. 

Kiểm duyệt

"Kiểm duyệt" là như vậy, chỉ có điều nhân đạo hơn chút
(Nguồn: Dejwiki | English Wikipedia - CC 3.0)

Sau khi cuốn truyện được xuất bản, Cornwell được thuyên chuyển sang Mật vụ Tình báo, còn được biết đến với cái tên MI6 (nơi công tác của James Bond), tiến hnahf hoạt động ngầm ở Bonn, thủ đô Cộng hoà Liên bang Tây Đức thời bấy giờ. Thời gian hoạt động tại Bonn đã cho ông tư liệu và cảm hứng để viết cuốn "Điệp viên từ vùng đất lạnh" (The Spy Who Came in from the Cold), tác phẩm đưa danh tiếng của ông lan ra toàn thế giới. "Điệp viên từ vùng đất lạnh" đứng đầu danh sách bán chạy của Mỹ suốt 35 tuần liền, trở thành tác phẩm bán chạy nhất 1964. Khổ một điều là được công chúng chú ý quá đã khiến vỏ bọc của Cornwell bị lộ và ông buộc phải rời Mật vụ.

Một trong những lý do giúp "Điệp viên từ vùng đất lạnhtrở thành một tác phẩm kinh điển đến vậy là tính chân thực của nó. Truyện vẽ lên thế giới thực tại của nghề điệp viên: không có anh hùng anh hào gì hết, và cái đúng cái sai có thể trộn lẫn vào nhau như cốc chè dầm. Alec Leamas, nhân vật chính của truyện không phải là con người hào hoa bóng lộn như James Bond: ông là một người trung niên, sinh lực sắp kiệt quệ. Cơn giận bùng nổ của Leamas cuối sách là cách nhân vật thể hiện sự bất bình tột cùng của mình với những điều xấu xa ông phải thực hiện để phục vụ Tổ quốc. “Em nghĩ điệp viên là cái giống gì hả?” Ông hỏi cô bạn gái đang hoảng hồn: “Các triết gia làm gì cũng bám theo lời răn của Chúa hoặc Các Mác à? Không! Chúng nó chỉ là một lũ mất dạy mệt mỏi, dơ dáy như anh mà thôi: lũ hèn mọn, bọn nghiện rượu, bọn biến thái, mấy lão chồng nhu nhược, mấy thằng công chức chơi cao bồi bắt da đỏ để cái cuộc đời thối nát của chúng nó trông tươi sáng hơn tí thôi.” Đây là một bức tranh khác xa những gì Ian Fleming vẽ lên với anh chàng James Bond của mình. Trắng đen lẫn lộn là yếu tố khiến "Điệp viên từ vùng đất lạnh" đứng tách biệt hẳn so với các cuốn tiểu thuyết về 007. Độc giả hồi những năm 1960 đã quá quen thuộc với các hiệp định và những lời hứa hẹn sáo rỗng thời chiến tranh lạnh, vậy nên "Điệp viên từ vùng đất lạnhhiện lên sống động hơn bao giờ hết. Tương tự, Bối cảnh bẩn thỉu tàn tạ của le Carré cũng mang nhiều yếu tố đời thực hơn những khách sạn năm sao sáng loàng cùng các sòng bạc thời thượng liên tục được Bond thăm viếng.

sòng bạc

Không ai ngoài 007 dám bước vào đây
(Nguồn: Victor Vic | Flickr - CC 2.0)

Trong truyện, Leamas (SPOILER!) thực chất chỉ là công cụ thực hiện một điệp vụ nhảm nhí nhằm đánh lạc hướng thiên hạ khỏi Mundt, một điện viên cấp cao của Anh hoạt động tại chi nhánh an ninh Đông Đức. Để bảo vệ vỏ bọc của Mundt, hai người vô tội đã phải hi sinh. Đáng tởm ở chỗ hai con người đó đều là dân Do Thái, còn bản thân Mundt lại từng có chân trong lực lượng Phát-xít.

Sếp của Leamas, bí danh “Control”, đầu não của tổ chức mang tên “Rạp xiếc”, thẳng thừng công nhận rằng phương pháp hoạt động của hai bên gần như chẳng khác gì nhau hết. “Ta đâu thể bớt tàn độc hơn kẻ thù chỉ vì chính sách của chính phủ, đúng không?” "Điệp viên từ vùng đất lạnhthể hiện rõ bộ phận tình báo Anh cũng chẳng cao thượng hơn gì kè thù, thậm chí còn kinh khủng hơn về nhiều mặt. Hai bên đều có cái hay cái dở: Leamas và Fiedler đều là những nhân vật nhiều khiếm khuyết, phải cố gắng lắm mới giữ được tình người, và họ bị cuốn vào một cuộc xung đột không hề có danh dự hay qui luật gì hết.

devil

Tình báo Đức. Hoặc Anh. Tuỳ bạn chọn phe.

Người ta vẫn nghĩ rằng le Carré bị cắt mất sở trường sau khi chiến tranh lạnh kết thúc. Đi đường lúc nào ông cũng bị hỏi. “Giờ ông sẽ viết gì?” Mặc dù ông liên tục khẳng định rằng sự sụp đổ của bức tường Berlin không có nghĩa dòng văn điệp viên sẽ chấm dứt, nhưng ý niệm này đã ăn rễ sâu quá rồi. 

Cornwell có thể được coi là một "nạn nhân" của chính thành công của mình. Cái tên John le Carré giờ đã gắn liền với chiến tranh lạnh; ông là người có tầm ảnh hướng nhất trong việc định hướng nhận thức của quần chúng về cuộc giằng co gữa hai phe Đông Đức và Tây Đức. “Tôi chứng kiến bức tường Berlin xuất hiện năm 30 tuổi, và chúng kiến cảnh nó bị phá đi vào năm mình 60,” ông chia sẻ. “Tôi trình bày lại cuộc đời của mình, đứng từ góc độ nhận thức và cảm thông. Tôi sống cùng xúc cảm thời đại mình. Và nếu người ta bảo tôi chỉ viết được một dòng văn đặc trưng, tôi xin phép được trả lời rằng do thám là một đặc trưng của chiến tranh lạnh.”

Điên viên đến từ vùng đất lạnh

Đứa con cưng kiêm con ghẻ của le Carré

Long Nguyen (theo The Guardian)

các bài liên quan