(0)

Dystopia, Steampunk, Transhuman,… 19 thuật ngữ khoa học viễn tưởng căn bản bạn nên biết

Khoa học viễn tưởng có rất nhiều thuật ngữ thú vị, và nhiều tác phẩm khi đọc bạn có thể sẽ bắt gặp. Cùng bọn mình tìm hiểu về 19 thuật ngữ thường gặp nhất của dòng văn khoa học viễn tưởng nhé.

1) Sci Fi - SF - SFF

Đây là một thuật ngữ hẳn nếu thường xuyên đọc các bài trên Bookism bạn sẽ rất quen thuộc. “Sci Fi” là viết tắt của “Science Fiction,” tức khoa học viễn tưởng trong tiếng Anh, và SF là viết gọn hơn nữa của Sci Fi. Riêng SFF thì lại là viết tắt của “Science Fiction & Fantasy,” tức khoa học viễn tưởng và kỳ ảo, để chỉ chung các tác phẩm thuộc một trong hai dòng này. Bọn mình đã từng có một bài viết rất sâu về khái niệm, nguồn gốc, và một số ví dụ của khoa học viễn tưởng, bạn nên tham khảo.

2) Mech

“Mech” (hoặc như những bạn nào thích anime và manga sẽ biết đến từ này với cái tên “mecha”) là cỗ máy bọc thép khổng lồ, mang dạng người. Thường máy sẽ được trang bị vũ khí rất tối tân, và có thể có người lái ngồi ở bên trong.

3) Transhuman

“Transhuman” dùng để chỉ những con người dù vẫn mang nhân dạng người và đa số các nét giống người, nhưng lại có những khả năng ưu việt hơn hẳn so với con người bình thường. Những người lính được biến đổi gen để có sức mạnh ưu việt và khả năng tính toán chiến thuật cao hơn là một ví dụ về Transhuman trong Sci Fi.

4) Posthuman

“Posthuman” là một thuật ngữ họ hàng của “Transhuman.” Khác với “Transhuman,” “Posthuman” dùng để chỉ những người đã vượt quá những định nghĩa về ‘con người’ mà ta đặt ra, gần như không còn gì giống với người cũ nữa. Con người truyền tải ý thức của mình vào máy tính, và trở thành một dạng AI lai là ví dụ về Posthuman trong Sci Fi.

5) AI

“AI” là viết tắt của “Artificial Inteligence,” tức trí thông minh nhân tạo. AI chỉ các hệ thống hoặc phần mềm máy tính có thể thực hiện những hoạt động yêu cầu khả năng tư duy như con người, chẳng hạn học hỏi, giải quyết vấn đề, sáng tạo mới các khái niệm,...

6) Cyborg

“Cyborg” là viết tắt của “Cybernetic Organism,” tức sinh vật máy móc. Cyborg là những sinh vật sống, bao gồm cả người và động vật, có một phần cơ thể hoặc chức năng cơ thể được phục hồi hoặc nâng cấp bằng cách gắn thêm máy móc vào cơ thể. Lưu ý: phải có công nghệ trực tiếp gắn vào cơ thể, thành một phần của cơ thể mới là Cyborg. Nếu chỉ sử dụng công nghệ thôi thì không phải Cyborg.

7) Dystopia

“Dytopia” là thuật ngữ dùng để chỉ một thế giới hoặc một xã hội không tưởng (trong tương lai/quá khứ/thế giới song song) nơi mọi sự diễn ra đều rất tồi tệ. Bookism bọn mình đã từng viết một bài rất chi tiết về chủ đề Dystopia ở đây.

8) Utopia

“Utopia” là thuật ngữ ngược của “Dytopia,” dùng để chỉ một xã hội không tưởng nhưng mọi thứ đều hết sức hoàn hảo, thuộc diện thế giới trong mơ hoặc thiên đường trên mặt đất của loài người.

9) Steampunk

“Steampunk” là thuật ngữ để chỉ những tác phẩm khoa học viễn tưởng có sử dụng công nghệ hoặc thiết kế mang dáng dấp thời thế kỷ 19 ở nước Anh, đặc biệt là công nghệ hơi nước. Bookism bọn mình đã từng viết một bài rất chi tiết về chủ đề Steampunk ở đây.

10) Cyberpunk

“Cyberpunk” là từ để chỉ các tác phẩm sci fi viết về những thế giới (thường là tương lai) với công nghệ thông tin đã phát triển vượt bậc. Thường các tác phẩm thuộc dòng này sẽ tập trung vào đời sống của tầng lớp hạ lưu để cho thấy công nghệ phát triển sẽ nảy sinh ra những vấn đề rất nguy hiểm cho xã hội.

11) Biopunk

“Biopunk” là một dạng tương tự “Cyberpunk,” chỉ khác ở điểm thay vì tập trung vào công nghệ thông tin thì Biopunk tập trung vào công nghệ sinh học và những ảnh hưởng của nó đến xã hội.

12) Parallel Universes

“Parallel Universes” có nghĩa là các thế giới song song. Đây là thuật ngữ để chỉ các thế giới tồn tại đồng thời cùng một lúc, nhưng ở các chiều không gian khác nhau. Các thế giới này có thể giống hệt nhau, hoặc có chút thay đổi, hoặc đảo ngược hoàn toàn mọi thứ kể cả các quy luật vật lý.

13) Hologram

“Hologram” là từ dùng để chỉ công nghệ sử dụng ánh sáng tạo ra những hình chiếu 3D, và có thể nhìn thấy bằng mắt thường mà không cần công cụ hỗ trợ như kính 3D.

14) Pulp

“Pulp” thực chất là từ dùng để chỉ một loại giấy chất lượng cực kỳ tồi tàn. Giấy này chỉ sử dụng một thời gian ngắn là nát thành bột, và in rất xấu. Thường các truyện Sci Fi ngày xưa phải in trên giấy pulp bởi vì dòng văn này bị coi là nhảm nhí. Chính vậy mà khi nói đến các tác phẩm Sci Fi mang tính pulp tức là người ta đang nói đến các tác phẩm Sci Fi giống như ngày xưa, thời các năm 40, 50, 60, 70.

15) Space Opera

“Space Opera” là dòng sci fi về phiêu lưu trong vũ trụ. Các tác phẩm thuộc dòng này thường có chiến tranh ngoài vũ trụ, mạo hiểm phiêu lưu, đối đầu người ngoài hành tinh,…

16) YA Sci Fi

"YA" là viết tắt của "Young Adult," tức "tuổi mới lớn." YA Sci Fi dùng để chỉ các tác phẩm Sci Fi dành cho lứa tuổi thanh thiếu niên, và thường sẽ tập trung vào tình cảm lãng mạn, đặc biệt là các yếu tố cuộc tình tay ba.

17) Cryostasis/Cryosleep

Cryostasis là phương thức giữ cho các sinh vật sống vẫn tồn tại được, nhưng ở mức tiêu hao chất dinh dưỡng, nhiên liệu rất thấp hoặc không tiêu thụ gì bằng cách đưa các sinh vật đó vào trạng thái ngủ đông (thông qua đưa các sinh vật ấy vào môi trường lạnh hoặc hoá chất).

18) Apocalypse/Post-apocalypse

"Apocalypse" gốc là một thuật ngữ tôn giáo. Ngày nay nó được dùng để chỉ một sự kiện lớn gây ảnh hưởng hết sức nghiêm trọng, khiến cho thế giới/vũ trụ bước vào ngày tận thế. Post-apocalypse là dòng văn Sci Fi đặt trong bối cảnh thế giới sau khi một thảm hoạ tận thế đã xảy ra từ trước. Bookism bọn mình đã có 1 bài viết chuyên sâu bàn về Apocalypse và Post-apocalypse.

19) Hard Sci Fi/Soft Sci Fi

Sci Fi được chia làm 2 loại: "nặng" (hard) và "nhẹ" (soft). Các truyện thuộc thể loại Hard Sci Fi sẽ rất đề cao độ chính xác khoa học, và thường đi sâu vào đưa ra rất nhiều mô tả công nghệ khoa học chi tiết. Các truyện Soft Sci Fi sẽ thường ít động chạm đến khoa học hơn, và đôi khi sẽ có nhiều điểm phi lô-gíc nhưng vẫn được chấp nhận. Lưu ý: Soft Sci Fi vẫn yêu cầu yếu tố khoa học vẫn phải được sử dụng xuyên suốt, và là cơ sở nền tảng của truyện. Nếu truyện không có bất cứ giải thích khoa học nào cho các yếu tố bất hợp lý, nó sẽ trở thành Fantasy.

Long Nguyen (tổng hợp)
Credit ảnh nền: David Revoy | Blender Foundation

P/S: Bookism đang trong quá trình xuất bản cuốn "Trạm tín hiệu số 23," một tác phẩm sci fi chiến tranh vũ trụ kiêm tâm lý sâu sắc của tác giả bestsellers Hugh Howey. Tìm hiểu thêm về tác phẩm tại đây:


các bài liên quan