(0)

Đến nay H.G. Wells vẫn là quán quân trong lĩnh vực hình dung về tương lai

Dù đã bảy mươi năm sau khi ông mất, H.G. Wells vẫn là người có cái nhìn về tương lai sáng tạo nhất, đánh bật cả những tác giả đương thời.

Bắt đầu từ giai đoạn 1980, các tác phẩm văn chương bắt đầu nhuốm mùi bi quan. Giờ toàn thấy truyện về thế giới dystopia, thảm hoạ môi trường hoặc đại hoạ zombie. Thậm chí những quyển như Cha và con của Cormac McCarthy hoặc The Walking Dead của Robert Kirkman và Tony Moore thậm chí còn không buồn giải thích lý do nền văn minh nhân loại sụp đổ. Việc thế giới mộ ngày nọ sẽ lụi tàn được coi là hiển nhiên đến mức chẳng việc gì phải đưa lý do nữa. Gần đây chỉ có bộ tiểu thuyết Culture của Iain M Banks là nói về một xã hội utopia, nhưng xã hội ấy xa lạ đến mức khó có thể tin đó sẽ trở thành tương lai của con người.

Vậy còn H.G. Wells, cây bút kỳ tài đã mất cách đây 70 năm đã hình dung thế giới sẽ thay đổi ra sao? Cuốn tiểu thuyết đầu tay Cỗ máy thời gian của ông được xuất bản năm 1895, ấy nhưng ông đã tiên đoán tương lai như thần. Ông tiên đoán chiến trận sẽ diễn ra trên không, đời sống tình dục của con người sẽ biến đổi hoàn toàn, các phương tiện di chuyển cơ giới khiến những khu ngoại ô phát triển mạnh, và còn cả một phiên bản Wikipedia mà ông gọi là “bộ não của thế giới”. Ông tiên đoán rằng chiến tranh thế giới sẽ tạo ra một Châu Âu liên bang. Ông tin nước Anh sẽ không thấy thoải mái trong khối liên minh này và sẽ nghiêng về phía Mỹ cùng các nước nói tiếng Anh khác hơn. Trong tiểu thuyết The World Set Free, ông đưa ra dự đoán về một “quả bom nguyên tử” có sức công phá khủng khiếp thả xuống từ máy bay. Thật bất ngờ khi một nhà văn năm 1913 lại có thể nghĩ xa đến vậy, và đến Winston Churchill cũng phải lấy làm ấn tượng.

Đối với Wells, hình dung ra một viễn cảnh tương lai khả dĩ là một trò chơi trí tuệ. Đây là cơ hội khoe tài, đồng thời cũng là cách ngầm thể hiện tư tưởng đả kích sao cho đúng mực. Khi viết thư gửi bạn là Elizabeth Healy, ông miêu tả cuốn sách Anticipations xuất bản năm 1901 của mình là “được viết ra để gây suy yếu và phá huỷ nền quân chủ, chế độ một vợ một chồng, đức tin vào Chúa – và đế chế Anh Quốc, tất cả ẩn dưới vỏ bọc một cuốn sách phỏng đoán về xe động cơ và máy sưởi điện”. Với Wells, phỏng đoán tương lai là một công việc rất thú vị. Việc các nhà văn không còn muốn nghĩ về tương lai nữa nghe bất khả thi đến độ Wells không buồn nghĩ đến khả năng đó.

Các lĩnh vực văn hoá ngừng có những tác phẩm về tương lai tươi đẹp khi ta dần hiểu thêm về biến đối khí hậu. Ấm lên toàn cầu nhìn vẻ ngoài thì đúng thực là không thể tránh khỏi và mang tính tận thế thật, nhưng đây liệu đã đủ là lý do để cách ta nhìn tương lai không còn chút màu hi vọng? Mực nước biển dân lên, cần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hoá thạch, và những thay đổi loạn xạ của hệ sinh thái đều là những vấn đề khó khăn, nhưng giống loài chúng ta đã sống qua được Đại Dịch Đen, Trận Somme và thảm hoạ chiến tranh nhiệt hạch toàn cầu. Bây giờ mà buông lơi hi vọng có vẻ hơi lạ thường.

Có lẽ vấn đề nằm ở việc chúng ta không còn muốn tiếp cận thứ mới nữa chứ không phải vì biến đổi khí hậu. Trong thời đại có quá nhiều phương tiện truyền thông khiến ta liên tục phải lọc bỏ những thứ bá láp, chẳng ai còn muốn tiếp nhận thứ gì mới mẻ nữa.

Nhưng sự mới mẻ là tuyệt chiêu của Wells. Trong sáu năm liền từ 1895 cho đến 1901, ông không ngừng sáng tác các tác phẩm ông gọi là “khoa học lãng mạn”, bao gồm Cỗ máy thời gian, Hòn đảo của Bác sĩ Moreau, Người tàng hình, Chiến tranh giữa các thế giớiTiên phong lên Mặt Trăng. Tất cả đều là những luồng tư tưởng hoàn toàn mới mẻ, và từ đó đến nay vô số người tìm cách nhái lại. Thật không may, Wells muốn trở thành người có tên tuổi. Vì khoa học lãng mạn khó giúp ông đánh bogns bản thân, ông chuyển sang các dòng văn học danh giá hơn. Mặc dù các tác phẩm sau này như Kipps (1905) và Tono-Bungay (1909) cũng có người tìm đọc, phần lớn giờ đã trôi vào quên lãng. Ngược lại, Chiến tranh giữa các thế giới đã khơi gợi lên hàng ngàn câu chuyện về người ngoài hành tinh xâm lăng. Nó khắc ghi bản thân vào tâm khảm nhân loại và vĩnh viễn thay đổi chúng ta.

Sự thiên tài của Wells nằm ở khả năng sáng chế ra những câu chuyện mới toanh, đầy độc đáo. Hiện ta không cần đến bản thân các câu chuyện đó, nhưng lại rất cần óc tưởng tượng đã sản sinh ra chúng. Có tìm đỏ mắt cũng khó mà bới ra một nhà văn hiện đại sáng tạo được những câu chuyện mới mẻ chưa từng có tiền lệ như Wells, nhưng chúng ta vẫn nên thử. Vì nếu đúng thực là phải tưởng tượng ra tương lai thì mới xây dựng được nó, thế thì việc chúng ta không thể tưởng tượng nổi tương lai tốt đẹp là điều rất đáng báo động.

Long Nguyen (theo The Guardian)
Credit ảnh nền: The Guardian

P/S: Bookism vừa xuất bản cuốn "Tiên phong lên Mặt Trăng," tác phẩm khoa học viễn tưởng kinh điển của H.G. Wells. Tìm hiểu thêm tại đây:


các bài liên quan