(0)

Chiến tranh liên hành tinh từ thời La Mã cổ đại

Hàng trăm năm trước khi khán giả bị Star Wars hút hôn, một nhà văn đã mơ về những trận chiến ngoài không gian.

Từ thời rất xưa, tại một thế giới không bao xa, một chàng trai trẻ với ham muốn được phiêu lưu bị cuốn vào trong một cuộc chiến vũ trụ. Buộc phải lựa chọn giữa hai phe trong một cuộc chiến đẫm máu, anh đứng về phía nhóm các chiến binh ô hợp điều khiển… ó ba đầu, bọ chét khổng lồ và nhện không gian?

Gần 2,000 năm trước khi George Lucas tạo ra siêu phẩm phiêu lưu vũ trụ Star Wars, Lucian miền Samosata (một tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay) đã viết cuốn tiểu thuyết đầu tiên có nhắc đến du hành trong vũ trụ và các trận chiến liên hành tinh. True History được xuất bản vào khoảng năm 175 sau công nguyên trong thời hoàng kim của đế chế La Mã. Câu chuyện phiêu lưu ngoài vũ trụ của Lucian có sự xuất hiện của một nhóm nhà du hành rời khỏi Trái Đất vì tàu họ bị một cơn lốc xoáy kinh hoàng ném tung lên trời. Sau bảy ngày tàu bay trên không trung thì họ đến Mặt Trăng, và phát hiện ra rằng những cư dân trên đó đang có chiến tranh với cư dân Mặt Trời. Cả hai bên đều chiến đấu dành quyền kiển soát một khu thuộc địa trên Sao Mai (ngày nay chúng ta gọi là Sao Kim). Các chiến binh thuộc quân đội Mặt Trời và Mặt Trăng di chuyển trong vũ trụ bằng những quả sồi có cánh và muỗi khổng lồ và ngựa to ngang tàu, được trang bị các thứ vũ khí kỳ dị như ná với đạn là củ cải ngoại cỡ. Hàng ngàn người đã ngã xuống trên chiến trường, và máu “[nhỏ] xuống các đám mây, khiến chúng nhuốm đỏ; như hình hài chúng thỉnh thoảng xuất hiện mỗi khi mặt trời lặn,” Lucian viết.

Sau khi cuộc chiến kến thúc, Lucian và bạn hữu tiếp tục du hành vũ trụ, tìm hiểu thêm về những cư dân kỳ lạ của Mặt Trăng (một xã hội toàn nam, cấu tạo cơ thể chỉ có một ngón chân duy nhất chứ không có bàn chân và trẻ con được cắt ra từ bắp đùi) trước khi tiếp tục đi thăm Sao Mai và các thành phố trong vũ trụ khác.

Lucian là một nhà văn trào phúng chứ không phải tiểu thuyết gia; True History được viết nhằm chỉ trích những triết gia và sử gia, và cách họ tư duy về những phát kiến mới. Như học giả Roy Arthur Swanson đã viết, tác phẩm của Lucian đưa ra “lời nhắc nhở luôn cần thiết về việc tư duy và tin tưởng là hai hoạt động trí óc rất khác nhau và không nên để lẫn chúng với nhau.”

Các chiến binh trong trận chiến không gian Lucian miêu tả trong truyện, True History, bị các khối củ cải nguy hiểm bắn chết. (True History của Lucian, Minh hoạ bởi Willian Strang, J. B. Clark và Aubrey Beardsley. A.H. Bullen, 1894)

Nhưng việc nó là tác phẩm trào phúng không có nghĩa True History không được phép đứng vào hàng ngũ các tác phẩm khoa học viễn tưởng. Bên cạnh yếu tố lần đầu giáp mặt người ngoài hành tinh, chiến tranh trong vũ trụ, và bay lên mặt trăng, bản chất trào phúng của tác phẩm thực ra lại là một điểm khác tương đồng với dòng văn này trong thời hiện.

“Một trong những chủ đề thường thấy trong Sci Fi là trào phúng, và châm biếm cách con người sốvà điều hành thế giới,” Aaron Parrett, giáo sư tiếng Anh tại Đại học Great Falls ở Montana đã nói. “Đó là một trong những lý do Lucian quan trọng đến vậy. Ông ta đã thực hiện được điều ấy.”

Cũng có nhiều khả năng Lucian có biết đến những nghiên cứu khoa học và triết học lớn trong thời mình, bao gồm “On the Face in the Orb of the Moon” của Plutarch, và những quan sát các hành tinh cuối cùng có ghi lại do Ptolemy thực hiện, ra đời 14 năm trước khi Lucian xuất bản. Tuy nhiên, kính thiên văn phải đến 1610 mới được phát minh ra, và câu chuyện của Lucian không có yếu tố du hành vũ trụ hợp lý về khoa học. Liệu chăng như vậy nghĩa là nó không được tính là một tác phẩm giai đoạn đầu trong dòng này?

Lời đáp sẽ tuỳ người trả lời. Douglas Dunlop, thủ thư siêu dữ liệu tại Thư viện Smithsonian, thấy văn phong của Lucian có nhiều nét tương đồng với những nhà văn khoa học viễn tưởng sau này như Jules Verne và H.G. Wells.

“Việc nó không có thứ ta gọi là ‘khoa học hiện đại’ không phủ nhận việc [triết học và khoa học tự nhiên] đã ảnh hưởng đến lối viết,” Dunlop nói. “Vó một thuyết gọi là Đa Thế Giới có từ thời Hy Lạp cổ đại, nói về ý niệm có sự sống ngoài không gian. Thế nên sao ta có thể nói những triết lý và quan sát của họ không giúp họ hiểu thêm về thế giới xung quanh?”

Các học giả văn học khác đã nói thế giới khoa học viễn tưởng bắt nguồn với tác phẩm Sử thi Gilgamesh (2100 trước công nguyên), Frankenstein (1818), hoặc các tác phẩm của Jules Verne (những năm 1850). Đối với nhà thiên văn học người Mỹ nổi tiếng Carl Sagan, Sci Fi bắt đầu với tiểu thuyết Somnium của Johannes Kepler (1634), nói về việc bay lên mặt trăng và khung cảnh Trái Đất nhìn từ phía xa. Nhưng hoá ra, Kepler phần nào lấy cảm hứng từ Lucian. Ông đọc True History bản tiếng Hy Lạp gốc để học ngôn ngữ. (Mặc dù La-tinh là tiếng bản xứ của La Mã cổ địa, Hy Lạp là thứ tiếng tầng lớp thượng lưu có học thức sử dụng.) Ông viết rằng quá trình học của ông đã có tiến triển vì ông rất thích cuộc phiêu lưu trong sách, và có vẻ nó cũng khiến óc tưởng tượng của ông bay bổng. “Đây là những bước đầu của một hành trình lên mặt trăng của tôi, và sau này trở thành cảm hứng cho tôi,” Kepler đã viết vậy.

Các cư dân mặt trăng trong tác phẩm True History của Lucian bao gồm một giống loài toàn nam giới, sinh con bằng cách cắt trẻ con từ bắp chân. (True History của Lucian, Minh hoạ bởi Willian Strang, J. B. Clark và Aubrey Beardsley. A.H. Bullen, 1894)

Không tính đến tiêu chí để sắp xếp dòng văn, cả True History và Star Wars đều cung cấp cho ta cách hiểu và khám phá thế giới con người, mặc dù những câu chuyện của chúng lấy bối cảnh nơi những vì sao.

“Một trong những cái rất hay của khoa học viễn tưởng, giúp thay đổi thế giới quan của con người là nó cho ta thấy thế giới có thể trở thành như thế nào,” Parrett nói. “Thật phi thường khi con người ta có thể tưởng tượng ra những điều mà phải rất lâu sau mới có chút khả dĩ là họ có thể thực hiện được. Điều này không chỉ đúng với bay lên mặt trăng, mà còn đúng với cả bay lượn nói chung.”

Có thể Lucian không hề tin rằng con người sẽ bay được lên mặt trăng—nhưng ông đã hình dung ra nó. Và con đường những câu chuyện liên hành tinh do ông mở lối tiếp tục giúp những cây bút, những nhà khoa học và những tín đồ điện ảnh mơ về những gì có thể đang ở ngoài kia, nơi ta chưa thể chạm tới.

Long Nguyen dịch (theo Smithsonian Magazine)
Credit ảnh nền: Smithsonian Magazine

P/S: Bookism đang trong quá trình xuất bản cuốn "Trạm tín hiệu số 23," một tác phẩm sci fi chiến tranh vũ trụ kiêm tâm lý sâu sắc của tác giả bestsellers Hugh Howey. Tìm hiểu thêm về tác phẩm tại đây:


các bài liên quan