(0)

6 lý do Sci Fi giúp ta sống có ĐẠO ĐỨC hơn

Mới đây, ngày một nhiều nghiên cứu cho thấy đọc truyện viễn tưởng có thể giúp con người trở nên cảm thông hơn. Trong số đó, Sci Fi, tức khoa học viễn tưởng đang dần được coi là dòng văn có thể giúp con người sống tử tế hơn cả. Dưới đây là sáu lý do đọc nhiều Sci Fi có thể giúp chúng ta sống tốt hơn.

1) Sci Fi luôn đưa ra một thông điệp về đạo đức

Nguồn: Bustle

Các tác phẩm viễn tưởng với đề tài khoa học và dự đoán về tương lai đã tồn tại suốt nhiều thế kỉ. Và bấy lâu nay nó luôn phục vụ hai mục đích: bàn về đạo đức nhân loại, đồng thời khiến ta được thư giãn giải trí. Nhà văn ngụ ngôn Pháp nổi tiếng Voltaire đã từng đóng vai một người ngoài hành tinh khổng lồ ghé thăm Trái Đất để châm biếm nhân loại trong tác phẩm Micromegas (1752).

Sci Fi đã đụng chạm đến mọi vấn đề, từ nô lệ cho đến các thứ thuốc gây mông muội đầu óc và tính năng truyền bá mị dân của of tivi, và lắm khi còn bàn về vấn đề này nhiều thập kỉ trước khi chúng thực sự tồn tại trong xã hội. Kể cả nếu câu chuyện chỉ đơn giản xoay quanh một phát minh tương lai nào đó gặp vấn đề, thông điệp nó gửi gắm vẫn là: đừng quá tự phụ vào khả năng của mình.

2) Các tác phẩm Sci Fi giúp ta ngầm nói về những vấn đề gây tranh cãi

Nguồn: Tumblr

Ross Pavlac đã viết về khả năng sẵn sàng đụng chạm những đề tài khó nói đương đại của Sci Fi như sau: những năm 1950, Sci Fi phần viết về xã hội học và người ngoại bang, những năm '60, nó trở thành ngụ ngôn cho các phong trào quyền công dân. Michael Shermer cũng tán đồng quan điểm, và thậm chí còn bổ sung thêm: Bởi vì Sci Fi vẫn bị cộng đồng văn học coi là hơi ngớ ngẩn, các cây bút Sci Fi có thể thoải mái viết về những đề tài lắm ý kiến trái chiều trong khi các dòng văn nghiêm túc hơn lại khó làm được như vậy.

“Đây là cách qua mắt các hệ thống kiểm duyệt và ban biên tập để đưa ra thông điệp mình muốn truyền tải,” Ông trả lời phỏng vấn tạp chí WIRED. Điều này nghĩa là Sci Fi có thể quái chiêu, cáu giận, xúc phạm đủ đường mà vẫn khó có thể chỉ trích nó, đơn giản bởi vì nó là Sci Fi.

3) Trí tưởng tượng và đạo đức có rất nhiều liên đới

Nguồn: Bustle

Óc tưởng tượng hoá ra lại là điều tối quan trọng nếu muốn xây dựng chuẩn mực đạo đức tốt. Các nhà triết học như Scotsman David Hume đã tranh luận rằng "lòng cảm thông" (có khả năng thấu hiểu và chia sẻ với người khác) là một phần cơ bản của đạo đức, vì chỉ khi cảm thông với tình cảnh người khác ta mới đối đãi với họ tử tế được. Mà muốn cảm thông được với tình cảnh người khác thì phải tưởng tượng được mình sẽ ra sao nếu ở trong tình cảnh của họ.

Mark Johnson, một nhà khoa học nghiên cứu nhận thức, còn đưa ra lập luận rằng chính óc tưởng tượng đã tạo ra khái niệm đạo đức trong não ta. Điều này nghĩa là các tác phẩm giúp kích thích trí tưởng tượng thực chất đang giúp ta vận động các "cơ đạo đức."

4) Sci Fi giúp ta thoải mái chia sẻ tư tưởng 

Nguồn: Bustle

Cho dù tư tưởng đạo đức của bạn ra sao, chẳng ai có quyền cấm cản bạn lôi nó ra bình luận cả. Và nhiều người trong giới văn học Sci Fi đã đưa ra quan điểm rằng dòng văn này cho phép ta làm điều đó dễ hơn bao giờ hết.

Đây là giả thuyết của giáo sư Elana Gomel. Bà nói Sci Fi giúp ta khám phá các ranh giới đạo đức của công nghệ, và sau đó tạo thành "vòng lặp phản hồi" giúp ta hiểu được chúng sẽ chia nhánh ra sao.

5) Khái niệm người ngoài hành tinh giúp ta rũ bỏ những định kiến cũ

Nguồn: Reddit

Nếu đã xem bộ phim Quận 9 thì bạn hẳn sẽ hiểu người ngoài hành tinh có thể dùng để ví von về tình trạng nhập cư trái phép và phân biệt chủng tộc. Nhưng đó không phải một ý tưởng mới mẻ gì cả.

Chuyện con người tương tác với người ngoài hành tinh và những hệ luỵ nảy sinh từ đó là một trong những bối cảnh rất thường xuyên được sử dụng trong Sci Fi, và các nhà tâm lý học hiện đang dùng nó để giúp giảm tải chia rẽ xã hội.

Con người có một điểm rất đáng chê trách đó là luôn tự quây mình thành các nhóm và nghi ngại người "ngoài cuộc." Nó làm nảy sinh một loạt vấn đề: nghiên cứu đã chứng minh chúng ta rất hiếm khi cảm thông với những người ngoài nhóm của mình. Nhưng khi các nhà khoa học thử đề nghị con người ta đặt mình vào hoàn cảnh người "ngoài cuộc" (chẳng hạn một người ngoài hành tinh), họ thấy não lại dễ dàng cảm thông hơn. Ngoài ra, một nhà khoa học đã chỉ ra rằng tưởng tượng về một mối đe doạ ngoài hành tinh giúp con người dễ dàng hợp tác với nhau hơn.

6) "Nếu như" là lối tư duy giúp phát triển ý thức đạo đức

Nguồn: Bustle

Bạn biết gì không? Tư duy trừu tượng, thứ tư duy bắt đầu bằng câu hỏi "Nếu như...?" là một trong những giai đoạn phát triển tối quan trọng của não bộ. Khi trưởng thành, chúng ta chuyển từ cách tư duy cụ thể (chẳng hạn "mình thích cam" hoặc "táo màu đỏ") sang suy đoán, tưởng tượng, và khám phá các giả thiết khác nhau. Đây cũng là lúc chúng ta hình thành quan điểm đạo đức riêng của mình.

Divergent và các tác phẩm tương tự giúp đưa ra cho ta các viễn cảnh "nếu như": "nếu như trong tương lai, xã hội phân nhánh ra thành năm trường phái khác nhau thì sao?" Đến nay ta vẫn chưa biết não kiến tạo và giải quyết các lề thói đạo đức như thế nào, nhưng vỏ não trước có vẻ nắm vai trò chủ chốt mỗi khi cần đưa ra các quyết định liên quan đến đạo đức; và đó là vùng tư duy trừu tượng kích thích nhiều nhất.

Vậy còn chờ gì nữa? túm ngay lấy một cuốn Sci Fi và giúp bản thân sống có đạo đức hơn đi nào.

Long Nguyen (theo Bustle)
Credit ảnh nền: Pixabay


P/S: Bookism hiện đang có dự án xuất bản truyện "Tiên phong lên Mặt Trăng" của H.G. Wells. Mọi người có thể vào đây tìm hiểu thêm và đừng quên ủng hộ bọn mình nhé ^_^ : 


các bài liên quan