(0)

10 điều mọi tác giả Sci Fi mới vào nghề nên biết

Sáng tác khoa học viễn tưởng (Sci Fi/SF) là một công việc rất kỳ diệu — bạn sẽ được quyền chế ra những thế giới mới, những tương lai mới, và cả những công nghệ tuyệt vời, đồng thời bạn còn được kể lại những câu chuyện vô cùng lý thú xoay quanh chúng nữa. Nhưng đây cũng là một con đường sự nghiệp rất gian nan và đầy khổ đau, bất kể bạn sáng tác tiểu thuyết, truyện tranh, đạo diễn phim hay làm chương trình truyền hình. Dưới đây là 10 điều mọi tác giả Sci Fi chân ướt chân ráo vào nghề cần biết ngay từ đầu.

1) Nhiệm vụ của bạn vẫn chỉ là kể những câu chuyện mang tính cá nhân

Đây là một điều rất quan trọng — cho dù bạn có là ai hay bạn đang tạo tác tác phẩm nào, bạn vẫn chỉ đang kể một câu chuyện có tính cá nhân. Bởi khoa học viễn tưởng rất hay tập trung vào các ý tưởng và thường lấy công nghệ hoặc các khám phá động trời làm chủ đạo, bạn rất dễ quên điều này. Nhưng không đưa một câu chuyện cá nhân vào trong mạch chuyện người ngoài hành tinh xâm lăng đầy vĩ mô của mình là cách thất bại nhanh chóng nhất. Cách duy nhất để trở nên nổi bật, và cách duy nhất để kể được những câu chuyện khiến người đọc phải rung động, là tím ra điểm gắn kết cá nhân giữa bản thân và tác phẩm của mình, cho dù câu chuyện có thông minh hay rộng lớn đến cỡ nào.

2) Những dấu ấn đọng lại trong lòng độc giả không phải nguyên nhân làm nên sự thành công của câu chuyện

Ngày nay chúng ta rất hay gặp trường hợp này —khi một bộ phim hay cuốn sách trở thành tác phẩm kinh điển, mọi người sẽ nhớ mãi một khoảnh khắc thú vị hoặc một câu thoại viết khéo. (Hoặc đôi khi, người ta sẽ nhớ đến một thứ gì rất bất ngờ, và rồi chẳng hiểu sao nó trở thành meme.) Nhưng dù gì thì gì, khoảnh khắc thú vị đó không phải là lý do khiến độc giả yêu thích câu chuyện của bạn — nó được yêu thích nhờ những yếu tố đã giúp khoảnh khắc thú vị đó xuất hiện, và mọi yếu tố khác giúp biến đây thành câu chuyện hay. Và đây là lý do sự hoài niệm rất nguy hại — bởi vì hoài niệm thường tập trung vào phần nổi của tảng băng chứ không phải phần băng chìm khổng lồ bên dưới. Vậy nên nếu bạn dành quá nhiều thời gian tái tạo lại những khoảnh khắc thú vị trong các tập phim trên TV, bạn sẽ bỏ sót những yếu tố thường ít được để ý đến, nhưng lại là thứ khiến người ta bị cuốn hút với câu chuyện. Hoài niệm là cách làm gian lận, và con đường duy nhất là hãy tạo ra thứ gì của riêng mình.

3) Khoa học viễn tưởng luôn xoay quanh thời đại mà nó ra đời

Cho dù bạn có diễn giải cái thế giới 100 năm sau một cách tài ba đến cỡ nào, hoặc bạn có gợi lại phong thái những phim kinh phí thấp thời thập niên 1950 giỏi thế nào, bạn vẫn sẽ bình luận về thế giới ngày nay. Và nhận thức của bạn về những thời gian và nơi chốn ấy sẽ luôn bị ảnh hưởng bởi thời gian và nơi chốn bạn ngồi chế ra tác phẩm. Vô số nghiên cứu đã chứng minh con người khó có thể tưởng tượng được một tương lai khác biệt quá xa những gì mình đã trải nghiệm. Thế tức là bạn cần để ý không mắc phải lầm tưởng nào khi xây dựng thế giới trong tác phẩm — và đồng thời hãy chấp nhận rằng mình đang bàn về những gì đang thực diễn ra.

4) Ý tưởng không phải câu chuyện

Về cơ bản là bạn phải hiểu được sự khác biệt giữa ý tưởng nền và cốt truyện. Ý tưởng nền là "trong tương lai, mọi người sẽ được gắn chip điều khiển cảm xúc." Cốt truyện là "chip trong não một người nào đó bị đoản mạch," hoặc "có ai đó phát minh ra một con chip não thứ hai giúp một công nghệ nào đó trở thành hiện thực, nhưng những người cấy cả hai con não cùng một lúc sẽ phát điên." Một câu chuyện mà chỉ đưa ra ý tưởng nền cơ bản không phải là câu chuyện gì hết — tử tế lắm thì đó cũng chỉ ngang lời giới thiệu. Cái khó thường sẽ là biến ý tưởng thành một câu chuyện, và như đã nói ở ý số #1 — bạn sẽ cần xác định xem ý tưởng này có điểm gì mang tính cá nhân không.

5) Kể cả nếu bắt chước được y chang thần tượng của mình, bạn vẫn sẽ thất bại

Giả sử bạn viết được một cuốn sách chẳng khác nào do Ursula K. Le Guin viết, hoặc nếu bạn tìm ra cách đạo diễn một bộ phim cho giống hệt James Cameron. Cứ cho là việc bắt chước được y hệt phong cách của những con người vô cùng sáng tạo ấy không phải điều bất khả thi, bạn sẽ vẫn gặp vấn đề. Thứ nhất, kể cả nếu người ta nói đang cần tìm một James Cameron thứ hai, ý người ta không phải là tìm một bản sao y mẫu của James Cameron. Bạn sẽ thất bại. Thứ hai, ngành này luôn luôn thay đổi, và nếu bạn bắt chước thần tượng mình quá mức, có khả năng bạn sẽ trở thành một bản sao hoàn hảo của thứ người ta muốn 20 năm trước. Hãy cứ thể hiện mình kính trọng Le Guin — nhưng bạn cũng cần phải tạo dựng phong cách riêng cho mình, tạo ra thứ gì đó mới mẻ.

6) Ý tưởng hay nhiều như lá mùa thu

Mọi người thường hay hoang tưởng rằng ý tưởng của mình sẽ bị đánh cắp, hoặc mình sẽ bị cáo buộc là đã đánh cắp ý tưởng của người khác, hoặc “để phí” một ý tưởng, hay gì gì đó kiểu vậy. Nhưng thực chất ý tưởng nhiều vô ngần, và nghĩ ra ý tưởng mới chẳng có gì khó cả. Kể cả ý tưởng hay. Bỏ ra nửa tiếng đọc New Scientist, hoặc lướt trang đầu của một tờ báo, hoặc quan sát dân tình ở nơi công cộng — ý tưởng có thể xuất hiện từ bất cứ đâu. Và phần lớn chúng là vô dụng. Kể cả nếu có nghĩ ra ý tưởng câu chuyện thiên tài đủ khiến các nhà sản xuất Hollywood phải dỏng hết tai lên, nó vẫn sẽ vô dụng trừ khi bạn có thể biến nó thành cái gì đó. Và để làm được cái đó thì sẽ cần phải nghĩ ra một nhân vật chính thú vị và phù hợp với cái ý tưởng hay kia. Ý tưởng thì dễ, nhưng câu chuyện thì khó không thể tả.

7) Hãy cố kiên nhẫn, đừng bỏ cuộc khi phải xây dựng nhân vật

Nếu nhân vật không phù hợp, hoặc nếu bạn không thể đẩy nhân vật đi theo chiều hướng có lợi cho câu chuyện, thường đó là dấu hiệu bạn cần tạm ngưng và nghĩ về những gì nhân vật đang trải qua và trong tình cảnh đó thì nhân vật sẽ cảm thấy như thế nào. Rất dễ xuất hiện cái ham muốn đưa ra một lời giải đáp dễ dàng để phục vụ cốt truyện nhưng lại mâu thuẫn với nhân vật. Đồng thời cũng rất dễ xuất hiện cái ham muốn đưa ra cái kết đen tối, mang tính "hiện sinh" với cảnh nhân vật thất bại, đơn giản bởi vì bạn phát ngấy lên rồi và chẳng biết phải để nhân vật làm gì nữa. (Và không thứ gì nhảm hơn một cái kết đen tối không đáng có.) Kết truyện không phải là vạch đích, và đây không phải một cuộc đua. Đôi khi bạn cần nhìn lại xem mình sai lầm ở đâu.

8) Đến lúc phát hiện ra các trào lưu thì chúng nó thoái trào đã được nửa rồi

Nói thật đấy. Những người làm trong nghề lâu năm sẽ luôn có câu chuyện về việc mình (hoặc bạn bè mình) định chạy theo trào lưu truyện ma cà rồng đẹp trai lãng mạn, hoặc trào lưu "truyện teen dystopia" siêu nổi, và rồi nhận ra rằng cái trào lưu ấy sắp tàn đến nơi rồi. Không nên chạy theo trào lưu, bởi vì nhiều khả năng thành phẩm của bạn sẽ không được như bạn mong muốn. Kể cả nếu chạy theo trào lưu là tốt, hãy nhớ rằng sách mất thời gian rất lâu mới ra được, và phi hay series phim thì còn lâu nữa — những thứ xuất hiện trên thị trường ngay bây giờ là biểu trưng cho những trào lư đã bước vào hồi kết.

9) Cứ làm xong nghiên cứu là xong được một nửa rồi

Nghiên cứu là một phần rất quan trọng trong việc sáng tác các tác phẩm khoa học viễn tưởng hay, nhất là nếu bạn muốn bàn về những bước phát triển tương lai. Hãy tìm cách nói chuyện với các nhà khoa học về công trình của họ — nếu bạn có chút thông minh và thực sự muốn viết một câu chuyện hay về khoa học, thường họ sẽ rất sẵn lòng tiếp chuyện. Ngoài ra, hãy học cách đọc các báo cáo khoa học và thực hiện nghiên cứu. Và học cách nghiên cứu về các nền văn hoá và các thời đại khác nữa — kể cả nếu không viết về chúng, thực hiện những công việc này sẽ giúp bạn có khả năng xây dựng thế giới tốt hơn.

10) Đừng bao giờ đánh giá tác phẩm của bản thân

Đây là chân lý luôn đúng với rất nhiều người. Đặc biệt khi vừa mới viết xong cái gì, bạn sẽ không thể nhận ra phần nào ổn phần nào không. Không thể nào bỏ qua việc nhờ người khác nhận xét, và đưa thành phẩm cho giới chuyên môn xem nhiều hết mức có thể. Hãy tham gia một nhóm phê hoặc học vài khoá để tác phẩm được nhận xét nhiều hơn. Nếu tự hỏi tại sao tác giả hoặc đạo diễn yêu thích bắt đầu xuống dốc khi trở thành siêu sao, thường lý do là vì họ không còn nhờ người khác nhận xét tác phẩm nữa. Đặc biệt trong giai đoạn mới bắt đầu, bạn cần liên tục bị chê bai thì mới vững tay viết được.

Long Nguyen dịch (theo Gizmodo)
Credit ảnh nền: guitfiddle | Deviant Art

P/S: Bookism đang trong quá trình xuất bản cuốn "Trạm tín hiệu số 23," một tác phẩm sci fi chiến tranh vũ trụ kiêm tâm lý sâu sắc của tác giả bestsellers Hugh Howey. Tìm hiểu thêm về tác phẩm tại đây:


các bài liên quan